De Duitse minister van Justitie Heiko Maas (links), uit wiens koker de Facebookwet komt. Rechts van hem de minister van Familiezaken Manuela Schwesig (die niets te maken heeft met de wet).
De Duitse minister van Justitie Heiko Maas (links), uit wiens koker de Facebookwet komt. Rechts van hem de minister van Familiezaken Manuela Schwesig (die niets te maken heeft met de wet). © EPA

Haatbericht niet op tijd verwijderd? Techbedrijf in Duitsland riskeert boete van 50 miljoen euro

Facebook, Twitter, YouTube en andere socialemediabedrijven in Duitsland riskeren een boete tot 50 miljoen euro als ze haatzaaiende berichtgeving niet binnen 24 uur na melding verwijderen. De Duitse Bondsdag stemde vrijdag in met een omstreden wetsvoorstel hierover. De internetbranche is kritisch omdat de vrijheid van meningsuiting in het geding zou zijn.

De 'Facebookwet', die na de verkiezingen van september zal ingaan, werd in maart gepresenteerd door de Duitse minister van Justitie Heiko Maas. Uit een onderzoek dat hij had laten uitvoeren bleek dat internetbedrijven nu vaak geen gehoor geven aan oproepen om haatberichten te verwijderen. Zo verwijderde Twitter volgens het onderzoek slechts 1 procent van de door gebruikers als strafbaar aangemerkte berichten, Facebook deed dit bij 39 procent van de gevallen en YouTube bij 90 procent.

Duitsland kent wereldwijd een van de strengste wetten als het gaat om laster en het publiekelijk aanzetten tot geweld. Op het ontkennen van de Holocaust staan forse gevangenisstraffen. Online worden dergelijke vergrijpen echter nauwelijks bestraft. Daar moet volgens Maas verandering in komen. Als berichten die 'duidelijk in strijd zijn met de wet' - het gaat naast haatzaaien om laster en oproepen tot geweld - niet binnen 24 uur worden verwijderd, dan riskeert een bedrijf in eerste instantie een boete van 5 miljoen euro. Bij nalatigheid kan dit oplopen tot 50 miljoen. Voor aanstootgevende berichten die niet direct strafbaar zijn, geldt een verwijderingsdeadline van zeven dagen. De wet is specifiek bedoeld voor socialemediabedrijven met meer dan twee miljoen gebruikers. Facebook kent in Duitsland dertig miljoen gebruikers.

Censuur

'De vrijheid van meningsuiting eindigt waar het strafrecht begint'

Heiko Maas, Duitse minister van Justitie

De internetbranche en mensenrechtenorganisaties reageerden vrijdag kritisch. Zij vrezen dat de wet de vrijheid van meningsuiting beknot. Socialemediabedrijven zouden, in een poging boetes te ontlopen, wel eens te restrictief te werk kunnen gaan met het verwijderen van opruiende content. De Europese digitale burgerrechtenorganisatie EDRi schrijft in een blogpost dat 'onvoorspelbare onlinecensuur' op de loer ligt als techbedrijven zelf moeten oordelen welke berichten wel of niet door de beugel kunnen. Facebook liet eerder al weten dat 'de buitensporige dreiging met boetes' zal bijdragen 'aan het verwijderen van content die niet duidelijk illegaal is'.  

De discussie over haatberichten op internet speelt in Duitsland al sinds 2015. Tijdens het hoogtepunt van de vluchtelingencrisis werd het anti-migratiesentiment online flink aangewakkerd. Facebook, Twitter en Google tekenden dat jaar een gedragscode waarin ze beloofden haatzaaiende berichten en video's binnen 24 uur te verwijderen. Dit heeft volgens justitieminister Maas weinig opgeleverd. 'De vrijheid van meningsuiting eindigt waar het strafrecht begint', zo zei hij vrijdag.

Nepnieuws

Ook Google neemt maatregelen: het bedrijf komt met nieuwe technologieën om terroristisch videomateriaal op te sporen

Maas hoopt met zijn wet ook de vlucht aan nepnieuws een halt toe te roepen. Een veel aangehaald voorbeeld in Duitsland is dat van de groene politica Renate Künast. Op een rechtse Facebookpagina werd zij met een nepcitaat valselijk beschuldigd van sympathie voor een vluchteling die een Duitse studente in Freiburg had vermoord. Ze kreeg een stortvloed aan haatreacties en bedreigingen over zich heen.

En dan is er nog de bekende selfie van de Syrische vluchteling Anas Modamani en bondskanselier Angela Merkel, die onterecht te boek is komen te staan als de foto waarin Merkel zich laat portretteren met 'een terrorist'.

Facebook zegt dat het al 'substantiële vooruitgang' heeft geboekt met het verwijderen van illegale berichten. Het zal komend jaar 3.000 extra man inzetten (bovenop de 4.500 medewerkers die al werkzaam zijn op dit terrein) om 'de miljoenen berichten' die elke week binnenkomen te monitoren. Ook Google neemt maatregelen: het bedrijf komt met nieuwe technologieën om terroristisch videomateriaal op te sporen.

Tegenstanders dreigen de Duitse wet via Brussel tegen te houden omdat deze in strijd zou zijn met de Europese wetgeving op het gebied van de vrijheid van meningsuiting.