Twee vrouwen staan bij het stadhuis in Istanbul.
Twee vrouwen staan bij het stadhuis in Istanbul. © AFP

Golf van zuiveringen in Turkije

Door heel Turkije worden duizenden overheidsambtenaren, politiemensen, militairen en rechters gearresteerd of uit hun functie gezet. De mislukte militaire staatsgreep heeft een enorme golf van zuiveringen tot gevolg, precies zoals president Recep Tayyip Erdogan dat eerder heeft aangekondigd. Hij noemde de coupplegers en de aanhangers van moslimgeleerde Fethullah Gülen zondag nog een 'virus' en een 'kankergezwel' dat voor eens en voor altijd moet worden uitgeroeid.

De Turkse premier Binali Yildirim liet maandag weten dat alle verloven van de meer dan drie miljoen overheidsambtenaren tot nader order zijn ingetrokken. Degenen die op dit moment al op vakantie zijn, moeten zich zo snel mogelijk weer op hun post melden. De maatregel is vermoedelijk afgekondigd om het hele overheidsapparaat zo snel en zo goed mogelijk door te lichten op sympathisanten van Erdogans aartsvijand Gülen en om te voorkomen dat tegenstanders van de regering het land verlaten.

Niet alleen ambtenaren worden onder de loep genomen. Ook piloten en personeel van Turkish Airlines worden opnieuw aan een onderzoek onderworpen. Vanuit verschillende landen in Europa wordt een beroep gedaan op Turkije om vooral geen bijltjesdag te laten volgen op de mislukte couppoging van afgelopen weekend. Maar president Erdogan en zijn regering laten er geen misverstand over bestaan dat dit juist het moment is om alle tegenstanders uit het staatsapparaat te verwijderen.

Duizenden uit functie gezet

Het ministerie van Binnenlandse Zaken maakte bekend dat inmiddels 8.777 ambtenaren uit hun functie zijn gezet. Onder hen bevinden zich 7.899 politiemensen die zich het afgelopen etmaal bij de verschillende provinciale hoofdkwartieren moesten melden om hun identiteitskaarten en wapens in te leveren. Daarnaast zijn nog eens 614 gendarmerie- officieren, 30 provinciale gouverneurs en 47 districtsgouverneurs aan de kant gezet.

Vooral de zuiveringen onder de politieagenten zijn opmerkelijk. Zij zijn degenen geweest die de militaire coupplegers hebben ontwapend en gearresteerd. In de afgelopen jaren waren al enkele schoonmaakoperaties door alle lagen van het politieapparaat uitgevoerd en men ging ervan uit dat de politie daarom volledig loyaal zou zijn aan de regering.

Ook de ambtenaren van het Turkse ministerie van Financiën ontkomen niet aan de zuiveringsoperaties. Een woordvoerder verklaarde tegenover het persbureau Reuters dat ongeveer 1.500 werknemers door het hele land uit hun functie zijn gezet vanwege mogelijke banden met Gülen. Al eerder werden meer dan 2.700 rechters van lagere rechtbanken door heel Turkije aan de kant geschoven. Sommige rechters van de Hoge Gerechtshoven en van de Hoge Raad zijn vastgezet. 

Luchtmachtchef

Zeker 6.000 militairen zijn inmiddels gearresteerd op verdenking van steun of deelname aan de couppoging. Hoewel de regering steeds blijft benadrukken dat het bij de opstand om een kleine factie binnen het leger ging, zijn er al meer dan honderd generaals en admiraals vastgezet.

Maandagavond berichtte het Turkse staatspersbureau Anadolu dat het voormalige hoofd van de Turkse luchtmacht, Akin Öztürk, achter de staatsgreep zat. Hij zou dit hebben toegegeven. Het bericht werd al snel tegengesproken door de private mediabedrijven Haberturk en NTV en later ook door Anadolu. De voormalige luchtmachtbaas zou juist tegen aanklagers hebben gezegd dat hij de coup wilde voorkomen.

De bevelhebbers van drie grote legereenheden zijn gearresteerd, onder wie die van het tweede Turkse leger dat de grenzen met Syrië, Irak en Iran bewaakt. Ook de commandant van de luchtmachtbasis Incirlik is gearresteerd. Vanaf dit Turkse militaire vliegveld voeren de Amerikanen en andere NAVO-bondgenoten bombardementen uit op stellingen van IS in Irak en Syrië. Zelfs de militaire adviseur van president Erdogan staat onder verdenking en is opgepakt.

De president en zijn directe entourage maken zich al lang grote zorgen over een mogelijke militaire coup. De militairen zijn steeds een belangrijke macht geweest en Turkije heeft sinds 1960 vier militaire coups moeten doorstaan. Sommige bronnen wijzen erop dat er in de maand augustus een nieuwe benoemingsronde binnen de strijdkrachten op het programma stond, die president Erdogan wilde gebruiken om vertrouwelingen op sleutelposten te benoemen en een serie generaals met pensioen te sturen. Dit zou de directe aanleiding tot de couppoging van afgelopen weekend mede kunnen verklaren.

Documenten

Premier Yildirim zei maandag na het kabinetsberaad in Ankara dat de regering inmiddels documenten in handen heeft waaruit blijkt wie er achter de couppoging zaten en wat precies hun plannen waren. Zo zou uit de documenten blijken wie bepaalde ministersposten zouden bekleden en wie de leiding zou hebben van het militaire bewind. Yildirim deed opnieuw een beroep op de Verenigde Staten om Fethullah Gülen uit te wijzen en over te dragen aan Turkije. Het is volgens de premier volstrekt duidelijk dat Gülen achter de poging zat om de democratie in Turkije te beëindigen: welke bewijzen had de Amerikaanse regering nog meer nodig had om tot uitlevering over te gaan? De kwestie voert de spanning tussen beide landen flink op. Bij de Amerikaanse ambassade in Ankara en het consulaat in Istanbul demonstreerden aanhangers van Erdogan voor de uitlevering van Gülen.