Gevallen leider Saakasjvili wil illegaal terug naar Kiev

Geboren Georgiër nu stateloos

Michail Saakasjvili, oud-president van Georgië, is de hoofdpersoon in een politieke soap die via Oekraïne en de Verenigde Staten is beland in Polen. Sinds donderdag houdt Saakasjvili (49) zich op in de Poolse hoofdstad Warschau. In de komende dagen of weken gaat hij de grens met Oekraïne oversteken, heeft hij aangekondigd. Zonder geldig paspoort.

Saakasjvili had tot eind juli de Oekraïense nationaliteit, een cadeautje van zijn vroegere studiemakker Petro Porosjenko, de president van Oekraïne. Die dacht in 2015 een politieke bondgenoot binnen te halen: hij maakte Saakasjvili gouverneur van de provincie Odessa. Maar Saakasjvili voerde daar zo'n streng anticorruptiebeleid dat hij bondgenoten van Porosjenko tegen zich in het harnas joeg en zelfs kritiek begon te leveren op de president. Porosjenko greep in: hij trok Saakasjvili's Oekraïense nationaliteit in toen zijn oude vriend even het land uit was.

Dat maakt de geboren Georgiër stateloos. Zijn Georgische nationaliteit werd hem in 2015 al ontnomen door politieke tegenstanders in zijn geboorteland.

Saakasjvili, getrouwd met de Zeeuwse Sandra Roelofs, legt zich daar niet bij neer. 'Ik word onderworpen aan dezelfde praktijken die Oekraïense aanklagers en bureaucraten gebruiken tegen gewone Oekraïners, op wier rechten wordt gespuugd', zei hij in een videoboodschap vanuit New York. 'Ik heb maar één staatsburgerschap, dat van Oekraïne, en dat laat ik me niet afnemen.'

Daarop nam hij het vliegtuig naar Warschau, naar eigen zeggen gewoon op vertoon van datzelfde Oekraïense paspoort. De Poolse douaniers zouden hem zonder morren hebben binnengelaten. 'Ze lachten naar me, en zeiden: welkom.'

Saakasjvili draait nu aan alle denkbare knoppen om bij de Poolse regering in het gevlei te komen. In een tv-interview verklaarde hij dat het vliegtuigongeluk van Smolensk (2010) het werk was van het Kremlin - een samenzweringstheorie die de Poolse regeringspartij Recht en Rechtvaardigheid (PiS) in omloop heeft gebracht. Een partijdelegatie ontving Saakasjvili in het parlement, volgens de Georgiër 'om te praten over de mogelijkheid van samenwerking'.

De kans dat hij in Polen politiek voet aan de grond krijgt, is nagenoeg nul: Saakasjvili spreekt geen Pools en is voor Polen een onbekende.

In Warschau zei de ex-president vol bravoure dat hij 'binnen enkele dagen of weken' gaat proberen de Pools-Oekraïense grens over te steken. Legaal, want 'reizen in een kofferbak' heeft niet zijn voorkeur. 'Ik wil die lafaards zelf in de ogen aankijken.' Volgens Saakasjvili heeft hij het recht aan zijn zijde en geniet hij de steun van 'miljoenen Oekraïners'. Hij zei Porosjenko's besluit desnoods tot het Europees Hof te zullen aanvechten.

Zondagavond richtte Saakasjvili zich in een stampvol zaaltje tot leden van de Oekraïense diaspora. Op boutades tegen Porosjenko en diens oligarchennetwerk volgde enthousiast applaus. Vandaag pakken ze mijn paspoort af, morgen dat van jullie, was zijn boodschap. Het aantal Oekraïners in Polen is sinds het uitbreken van de oorlog in de Donbas gegroeid tot naar schatting 1,3 miljoen, vaak pendelend als seizoensarbeiders.

Ik wil die lafaards zelf in de ogen aankijken

Maandag kondigde Saakasjvili alweer zijn vertrek aan, bij wijze van een 'tour door Europa'. Lang op één plek blijven is riskant, want Georgië wil hem uitgeleverd hebben vanwege mogelijk machtsmisbruik in zijn geboorteland. Of Warschau daartoe bereid is, blijft onduidelijk.

Saakasjvili gaf zijn strijd als gouverneur vorig jaar op, naar eigen zeggen omdat Porosjenko criminele bendes in Odessa de hand boven het hoofd hield. Zijn gebroken politieke carrière in Oekraïne lijkt moeilijk te lijmen. Zonder paspoort kan hij niet deelnemen aan de parlementsverkiezingen van volgend jaar.

In Oekraïne smeult kritiek op Porosjenko's beslissing om een criticus diens nationaliteit te ontnemen. De president doet denken aan de verdreven oud-president Janoekovitsj, schreef parlementariër Sergej Lesjtsjenko op Facebook. 'Janoekovitsj zette zijn tegenstanders in de gevangenis, Porosjenko zet ze het land uit.'

Aanvullingen en verbeteringen: In een eerdere versie van dit artikel was de zin 'Vandaag pakken ze mijn paspoort af, morgen dat van jullie' door een eindredactionele boodschap als letterlijk citaat toegeschreven aan Michail Saakasjvili. Hij werd geparafraseerd.