Jonge vrouwen verkopen chocolade op een Trouwbeurs in Saoedi-Arabië. Niet veel vrouwen mogen werken op plaatsen waar ook mannen komen.
Jonge vrouwen verkopen chocolade op een Trouwbeurs in Saoedi-Arabië. Niet veel vrouwen mogen werken op plaatsen waar ook mannen komen. © Tasneem Alsultan

Fotografes vertellen verborgen verhalen van Arabische vrouwen

Het is typisch zo'n opmerking die fotografe Tasneem Alsultan niet wil horen: 'Een gescheiden vrouw in Saoedi-Arabië, goh, dat moet moeilijk voor je zijn.' En daar komt dan vaak nog achteraan: 'Kun je daar als vrouw werken dan?'

Het beeld van die zielige, onderdrukte vrouw in het Midden-Oosten is precies het stereotype dat de fotografes van Rawiya met hun werk onderuit proberen te halen. Dit fotocollectief, waar Alsultan sinds enkele weken deel van uitmaakt, werd in 2010 opgericht omdat sommige verhalen uit de regio nauwelijks worden verteld. 'Onze realiteit is veel diverser dan mensen in het westen denken', vertelt Alsultan via Skype.

Een beetje cynisch is het wel: juist omdat Rawiya het enige fotocollectief ter wereld is dat uit louter Arabische vrouwen bestaat, trekken ze de aandacht. 'Maar op die manier bereiken we een groter publiek dan ons als individu ooit zou zijn gelukt. Een Saoedische fotografe die Saoedische verhalen vertelt, zal niet snel in Europa of New York een expositie krijgen. Nu gebeurt dat wel.'

(Tekst loopt verder onder de foto)

Veel mensen denken dat alle Arabieren moslims zijn, dat alle vrouwen worden onderdrukt en dat Arabische mannen in elk geval in potentie gevaarlijk zijn

'We hebben allemaal wortels in de regio', vertelt Myriam Abdelaziz, die is geboren in Egypte en nu in New York woont. 'Daardoor kunnen we de verhalen van binnenuit vertellen. Dat levert heel ander werk op, dan wanneer iemand voor het nieuws wordt ingevlogen.'

Toen in 2011 de opstand in Caïro gaande was, bijvoorbeeld, heeft Abdelaziz een serie gemaakt over kinderarbeid in Egypte. 'Ik wilde laten zien dat er nog meer gebeurde dan alleen de revolutie. Steeds meer kinderen in het land moeten werken omdat het gezin anders niet rond komt. Dat is niet alleen een drama voor deze individuen: het betekent ook dat er over tien, vijftien jaar talloze onopgeleide en daarmee kansloze volwassenen zijn. Dat verhaal is zeker zo belangrijk voor de toekomst van het land, als de doden die indertijd vielen op het Tahrirplein.'

De laatste jaren hebben de stereotypes, die de fotografes met hun werk proberen te weerleggen, zich alleen maar dieper in het onderbewustzijn vastgezet, vreest Abdelaziz. 'Veel mensen denken dat alle Arabieren moslims zijn, dat alle vrouwen worden onderdrukt door hun vader of echtgenoot en dat Arabische mannen in elk geval in potentie gevaarlijk zijn. Natuurlijk klinkt dat ook weer als een generalisatie, maar over het algemeen is er in de VS een zekere angst voor Arabieren - voor wat 'ze' in de toekomst zouden kunnen aanrichten.'

(Tekst loopt verder onder de foto.)

Iedereen op deze wereld voor een waardig bestaan. We staan in het Midden-Oosten alleen voor andere problemen

Ook in het Midden-Oosten zelf is het er niet gemakkelijker op geworden. Abdelaziz komt voornamelijk in Egypte en noemt het één van de zwaarste landen om in te werken. 'De staat wil volledig controleren welk materiaal er wordt gemaakt en zodra de politie iemand met een camera ziet, word je op de vingers gekeken - iets wat de laatste jaren alleen maar erger is geworden. Als vrouw heb je bovendien te maken met de dreiging van seksueel geweld of intimidatie. Tegelijkertijd maak je in Egypte gemakkelijk contact met de bevolking: mensen zijn enorm nieuwsgierig en vriendelijk.' 
 
'Natuurlijk voeren deze mensen een andere strijd dan iemand in Europa', zegt Alsultan. 'Maar tegelijkertijd vecht iedereen op deze wereld voor een waardig bestaan. We staan alleen voor andere problemen.'

Neem de positie van gescheiden vrouwen in Saoedi-Arabië. 'Ja, we worden in Saoedi-Arabië door veel mensen gezien als 'gebruikte voorwerpen', maar toch vinden de meesten van ons een manier om te krijgen wat we nodig hebben. Om succesvol te zijn. Vrouwen zijn hier niet zielig of klein. We zijn persoonlijkheden.'