EU-landen willen kiesdrempel om extremistische splinterpartijen in te perken
© ANP

EU-landen willen kiesdrempel om extremistische splinterpartijen in te perken

Nederland lobbyt om drempel te vermijden

De EU-landen willen de komst van extremistische splinterpartijen in het Europees Parlement blokkeren met een kiesdrempel. Vanwege de politieke gevoeligheid is gekozen voor een kiesdrempel van minimaal 2 procent die vooralsnog alleen de grote lidstaten treft. Den Haag heeft bedongen dat deze electorale hindernis nooit de Nederlandse zetelverdeling in het Europees Parlement zal raken.

De Tweede Kamer bespreekt het voorstel voor een nieuwe Europese kieswet vanmiddag en stemt daar naar verwachting mee in. België heeft als enige een principieel bezwaar tegen de invoering van een drempel die kleinere partijen uitsluit. De druk op België om overstag te gaan is echter 'heel groot', zeggen betrokken EU-diplomaten. Volgende week willen de Europese ministers van Buitenlandse Zaken de nieuwe Europese 'kiesakte' goedkeuren. Hun vergadering geldt als 'de laatste kans' om de nieuwe kiesregels ingevoerd te krijgen vóór de Europese verkiezingen van 2019.

De EU-landen steggelen al ruim twee jaar over de nieuwe kiesregels. De huidige kieswet stamt uit 1976, sindsdien is de electorale samenstelling van het parlement veranderd door de komst van eurosceptische en splinterpartijen. Het Europees Parlement wil de 'fragmentatie' tegengaan met de kiesdrempel. Diplomaten erkennen dat de maatregel mede bedoeld is om eurosceptische politici te weren. 'Maar we zijn te politiek correct om dat te zeggen', aldus een betrokken diplomaat.

Daarnaast kampt Berlijn met een probleem sinds het constitutionele hof in Karlsruhe de Duitse kiesdrempel van 5 procent verbood voor de Europese verkiezingen omdat er geen EU-wetgeving voor is. De nieuwe kiesakte maakt herinvoering van de kiesdrempel in Duitsland mogelijk. Van de 96 Duitse zetels in het Europees Parlement worden er zeven bezet door kleine partijen, waaronder de extreem-rechtse NPD en de eurosceptische AfD. Dat is de huidige Duitse sociaal-democratische president Steinmeier een doorn in het oog. 'Iedereen was bereid Berlijn te helpen', zegt een EU-ambtenaar.

Politiek gevoelig

Diplomaten erkennen dat de maatregel mede bedoeld is om eurosceptische politici te weren

Het compromis dat Bulgarije als EU-voorzitter volgende week presenteert, is het resultaat van 'moeilijke en politiek gevoelige discussies', staat in de tekst. Vijf opeenvolgende EU-voorzitters zetten er hun tanden in. Om alle lidstaten ter wille te zijn - de nieuwe kiesakte vereist unanimiteit - is het oorspronkelijke voorstel van het Europees Parlement uit 2015 afgezwakt. Zo is de kiesdrempel tussen de 2 en 5 procent vastgesteld, het parlement wilde minimaal 3 procent waardoor het nog moeilijker zou zijn om een zetel te bemachtigen.

Verder treft de drempel alleen lidstaten met meer dan 35 zetels in het parlement, wat neerkomt op Duitsland, Spanje, Frankrijk, Italië en Polen. Omdat Frankrijk al een kiesdrempel heeft en Italië en Polen werken met meerdere kiesdistricten (waardoor de zeteleis vervalt), raakt de nieuwe EU-wet op dit punt alleen Duitsland en Spanje. Experts stellen dat partijen met één en twee zetels van deze twee landen, uit het parlement zullen verdwijnen.

Berlijn was de motor achter het voorstel en wist Spanje te overtuigen. Volgens Madrid vanwege de goede argumenten, diplomaten zeggen dat de steun van Berlijn voor de Spaanse premier Rajoy en diens harde aanpak van de Catalaanse separatisten ook heeft geholpen.

Nederland heeft hard gelobbyd om onder de invoering van de kiesdrempel uit te komen. In het parlementsvoorstel lag de grens bij 26 zetels, waardoor Nederland (29 zetels in 2019) ermee te maken zou krijgen. Mede onder Haagse druk ligt de grens nu bij 36 zetels.

Kiezers die buiten de EU wonen, kunnen straks ook stemmen voor de Europese verkiezingen. Vooral Hongarije, Slowakije, Bulgarije en Griekenland, landen met grote groepen burgers buiten de EU, drongen daarop aan. Ierland voelde er niets voor, omdat er meer Ieren buiten dan op het eiland wonen. Het compromis is dat de lidstaten zelf bepalen of ze deze kiezers stemrecht geven, het is geen verplichting zoals het parlement wilde.

Als de lidstaten dinsdag het compromis goedkeuren, moet het Europees Parlement zijn oordeel geven. Betrokkenen verwachten dat de parlementariërs het licht op groen zetten onder het motto 'beter iets dan niets'. In dat geval komen de nieuwe kiesregels net op tijd voor de Europese verkiezingen van mei volgend jaar.