Recep Tayyip Erdogan en zijn vrouw betreden het podium voor een toespraak op de herdenking van de staatsgreep, een jaar geleden.
Recep Tayyip Erdogan en zijn vrouw betreden het podium voor een toespraak op de herdenking van de staatsgreep, een jaar geleden. © AFP

Erdogan wil 'hoofden afhakken van de verraders' achter de couppoging

Turkije herdenkt de couppoging van 15 juli 2016

Recep Tayyip Erdogan wil 'de hoofden afhakken van de verraders' die vorig jaar de mislukte staatsgreep hebben gepleegd. Dat zei de Turkse leider zaterdagavond in een emotionele speech ter nagedachtenis van de slachtoffers die zondag exact een jaar geleden zijn gevallen. Erdogan beloofde dat hij de herinvoering van de doodstraf 'direct zijn zegen geeft',  zodra het parlement hiermee akkoord gaat.

Tienduizenden mensen gingen zaterdagavond in Istanbul de straat op en liepen samen naar de brug over de Bosporus, waar vorig jaar 36 mensen omkwamen bij de couppoging. De massa juichte toen Erdogan zei dat alle verdachten die iets met de staatsgreep te maken hebben, voor de rechter moeten verschijnen 'in pakken zoals in Guantánamo Bay'. Er werden door de vijand machtige wapens ingezet, aldus de president. 'Onze mensen hadden alleen vlaggen, en, nog veel belangrijker, zij hadden hun geloof.'

Na deze vlammende speech, en de onthulling van een monument ter nagedachtenis van de slachtoffers, toog Erdogan naar het parlement in Ankara voor een tweede toespraak. Hier werd eerst uit de Koran geciteerd: verzen over verraad, martelaarschap en verzet tegen vijanden. Vervolgens herhaalde Erdogan dat de terugkeer van de doodstraf mogelijk is, waarop een mensenmassa zong: 'Wij willen executie!'

De voorzitter van de Europese Commissie, Jean-Claude Juncker, waarschuwde zondag dat Turkije onder geen beding nog lid kan worden van de Europese Unie als de doodstraf daadwerkelijk weer wordt ingevoerd. 'Daarmee slaat Turkije definitief de deur voor het lidmaatschap dicht', schreef hij in de Duitse krant Bild am Sonntag.

Andere politieke partijen dan de AK-partij van Erdogan werden volledig buiten de herdenking gehouden. Zaterdag uitte oppositieleider Kemal Kilicdaroglu scherpe kritiek op de regering. In plaats van een snelle normalisering na te streven, heeft deze 'een permanente noodtoestand geschapen' en de rechtspraak 'vernietigd', zei de voorman van de Republikeinse Volkspartij CHP.

Heksenjacht

Op 15 juli 2016 probeerde een groep militairen het regime van Erdogan omver te werpen door verschillende strategische plekken in te nemen. Er stonden tanks op de brug over de Bosporus, een aantal vliegvelden werden bezet, tv-stations waren in handen van de coupplegers en het parlement werd gebombardeerd.

Erdogan zat op dat moment in het vakantieoord Marmaris, en riep de Turken via sociale media op om de straat op te gaan en de coupplegers tegen te houden. Daaraan werd massaal gehoor gegeven en uiteindelijk mislukte de staatsgreep. Volgens de officiële Turkse cijfers kwamen 250 mensen om het leven.

Sinds de couppoging is er een soort heksenjacht gaande in Turkije. De regering wil het overheidsapparaat zuiveren van iedereen die achter de coup zou kunnen zitten of met de daders zou sympathiseren. Dat zijn in eerste instantie gülenisten, maar andere opponenten van de president, zoals linkse activisten of sympathisanten van de Koerdische zaak, worden in één moeite meegenomen.

In een jaar tijd zijn 150 duizend functionarissen op non-actief gesteld, afgelopen vrijdag werden daaraan nog eens zevenduizend ambtenaren aan toegevoegd. 50 duizend anderen zijn achter de tralies verdwenen, onder wie veel militairen, ambtenaren, academici, journalisten, rechters en officieren van justitie.

Hoe de coup Turkije heeft veranderd

Een jaar geleden rolden er tanks door Ankara en vielen er bommen op het Turkse parlement. Hoe staat het land er twaalf maanden na de mislukte staatsgreep voor? (+)