Erdogan kondigt drie maanden durende noodtoestand af
© AFP

Erdogan kondigt drie maanden durende noodtoestand af

De Turkse president Erdogan heeft voor drie maanden de noodtoestand afgekondigd. Volgens de president is dat nodig om snel maatregelen te nemen tegen de Gülen-beweging die volgens Ankara achter de mislukte coup van afgelopen week zat. Volgens Erdogan is de noodtoestand in overeenstemming met de grondwet.

De president zei op voorhand dat de Europese landen geen recht hebben op dit besluit kritiek te leveren. Eerder op de avond zinspeelde de vicevoorzitter van zijn AK Partij al op de mogelijkheid dat de regering 'bijzondere maatregelen kan nemen'. Cevdet Yilmaz duidde daarmee al op het afkondigen van de noodtoestand.

In Ankara kwam woensdagmiddag voor het eerst sinds de couppoging van vrijdag de Nationale Veiligheidsraad bijeen. Daarin zitten, naast de president, enkele ministers en hoge militairen. Na afloop zei Erdogan onder meer dat hij zal functioneren als president én als opperbevelhebber van het leger om op die manier 'het virus' uit de militaire rangen te verwijderen.

Gülen

Daarmee doelt Erdogan op aanhangers van Fethullah Gülen, de islamgeleerde die in de VS woont en volgens Erdogan de kwade genius achter de coup is. Hij noemt Gülen en zijn aanhangers regelmatig een terroristische organisatie.

De Turken willen dat de Verenigde Staten Gülen uitleveren. Maar Erdogan zal het besluit daarover nadrukkelijk niet koppelen aan het gebruik door de Amerikaanse luchtmacht van de basis Incirlik, zei hij woensdag in een interview met Al Jazeera. 'We zijn strategische partners', aldus de president over zijn land en de VS. 'Het gaat niet om gevoelens maar om belangen.'

Erdogan vermoedt dat er bij de coup ook andere landen waren betrokken, zei hij tegen Al Jazeera. Op welke landen zijn verdenking rust, heeft hij niet gezegd.

Erdogan liet weten dat zijn regering de komende dagen op volle kracht voort gaat met haar zuiveringsoperatie onder het ambtenarenapparaat. Meer dan 60 duizend mensen zijn sinds de mislukte coup van vrijdag al gearresteerd, ontslagen of uit hun functie gezet, maar Erdogan is nog niet klaar.

'Er zijn veel mensen gearresteerd maar het einde is nog niet nabij', aldus Erdogan. Ministeries brengen meerdere keren per dag bulletins uit met de laatste cijfers van ontslagen leraren, rechters, politieagenten en andere ambtenaren. 'Al deze arrestaties gaan ons de komende dagen veel nieuwe namen opleveren.'

Volgens Erdogan werd de mislukte staatsgreep door slechts een klein deel van het leger gesteund. Het is nog niet bekend hoeveel mensen precies aan de greep naar de macht hebben deelgenomen. 'Het is duidelijk dat het om een minderheid van de strijdkrachten gaat', aldus de Turkse president. 'Deze terroristische organisatie wilde dat een minderheid de meerderheid zijn wil zou opleggen.'

Ondanks alle harde maatregelen, zo zei Erdogan, blijft Turkije een parlementaire democratie. 'Dat systeem laten we niet los.' Hij ontkende een autoritaire leider te zijn.

Zorgen

Meerdere NAVO-bondgenoten van Turkije uitten woensdag hun zorg over de voortgaande zuivering in Turkije. De Nederlandse minister van Buitenlandse Zaken Bert Koenders en zijn Duitse collega Frank-Walter Steinmeier riepen Ankara op 'binnen de rechtsstaat' te blijven.

Steinmeier waarschuwt dat verscheuring en verzwakking van Turkije op de loer liggen. 'Alleen bewijsbare betrokkenheid bij illegale daden, niet een vermoede politieke voorkeur, zouden tot actie van de overheid moeten leiden', aldus de Duitse minister.

De Canadese premier Trudeau drong er op aan dat alle opgepakte Turken het recht op verdediging moeten krijgen. In België is de Turkse ambassadeur in Brussel ontboden, nadat hij gezegd zou hebben dat de regering van premier Michel 'te nauwe' banden onderhield met tegenstanders van Erdogan. 

Erdogan en zijn AK-partij lijken de mislukte coup aan te grijpen om zoveel mogelijk tegenstanders en andersdenkenden op te sluiten of uit staatsdienst te ontslaan. Precieze redenen voor de duizenden arrestaties, ontslagen of schorsingen worden niet gegeven. Alles wordt geschaard onder de strijd tegen de beweging van Gülen. Al eerder zei Erdogan dat hij dat 'virus' wil uitbannen.