Feministische actievoerder Zheng Xi met haar poster om grijpgrage handen tegen te gaan.
Feministische actievoerder Zheng Xi met haar poster om grijpgrage handen tegen te gaan. ©

Eindelijk een soort #MeToo in het seksistische China: 'Geweldig, zelfs als het klein blijft'

Activiste wil China's grootste taboe bespreekbaar maken

De Chinese hashtag is onhandig lang, maar het prille begin voor een #MeToo-beweging in China is er. Open brieven aan bijna dertig universiteiten, waarin oud-studenten de schoolleiding oproepen korte metten te maken met seksueel wangedrag, gaan rond op sociale media.

'Zelfs als het klein blijft, is het geweldig dat er eindelijk iets gebeurt,' zegt Zheng Xi (31), een feministische actievoerder die aan de Universiteit van Zhejiang werkt aan haar proefschrift over genderstudies. Vandaag heeft ze weer twee scholen aangeschreven.

Concubinecultuur

Slachtoffers die in het openbaar protesteren worden neergesabeld door de publieke opinie

Echt viraal gaat #MeTooInChina of #10.000-mensen-schrijven-hun-school-over-seksueel-geweld met zo'n 2 miljoen kliks nog lang niet, maar dat de brieven nog steeds online staan, is al een overwinning. Terwijl overal ter wereld slachtoffers hun belagers in het openbaar aan de schandpaal nagelden, bleef het in China opvallend stil.

En dat terwijl de Chinese samenleving doortrokken is van seksisme en seksueel wangedrag - er wordt alleen niet over gesproken. Dat hoort bij de eeuwenoude concubinecultuur, die mannen die hun handen niet thuishouden tolereert en hun slachtoffers de grond intrapt. Die 'ongeschreven regels' zijn echter onbespreekbaar. Slachtoffers die in het openbaar protesteren, worden neergesabeld door de publieke opinie. Als iemand onoirbaar wordt betast zal die zelf wel aanleiding hebben gegeven, is de redenering. Ouders zetten kinderen onder druk hun mond te houden omdat ze bang zijn dat de familienaam door het slijk wordt gehaald.

Bovenop traditionele taboes op #MeToo-getuigtenissen komt de censuur: de staat is beducht voor iedere succesvolle buitenlandse protestbeweging die in China weerklank vindt. #MeToo kreeg tot dusver nauwelijks kans op de Chinese sociale media. Een van de eerste pogingen werd van twitterdiensten verwijderd nadat het bericht meer dan 1,19 miljoen keer was bekeken. Een 28-jarige vrouw beklaagde zich over een buurtbewoner die haar regelmatig op straat aanrandde: de politie deed niets.

Sinds een feministische stickeractie in 2015 is het hele idee van feminisme politiek gevoelig geworden

Hetzelfde goede doel

Individuele #MeToo-getuigenissen zijn niet bij voorbaat verboden, maar zodra die zich uitbreiden tot breed gedragen protest treedt de overheid wel degelijk op. Soms hebben staat en actievoerders hetzelfde goede doel voor ogen, maar de overheid is wars van burgers die zelfstandig de publieke opinie mobiliseren. Zo werden vijf feministen in 2015 na een onschuldige stickeractie tegen aanranding in het openbaar vervoer gearresteerd. Sindsdien is niet alleen hun stickeractie, maar het hele idee van feminisme politiek gevoelig geworden. Zheng: 'Dat is geen reden om uit angst helemaal niets te doen.'

Een handjevol vrouwen zette door. Op 1 januari zette een 30-jarige wetenschapper Luo Xixi samen met enkele lotgenoten een open brief online over een universiteitsdocent die zich 12 jaar geleden aan hen had vergrepen. De Beihang Universiteit zette de man, die inmiddels in het schoolbestuur zit, op non-actief. Inmiddels gaan er brieven van afgestudeerden aan ruim dertig universiteiten rond. Niet overal worden vermeende daders genoemd. Soms zijn het slechts oproepen om seksueel geweld bespreekbaar te maken.

Geen meldpunt

De vrouwen die zich nu uitspreken voelen zich pas veilig jaren na hun afstuderen

Activist Zheng Xi

Volgens een onderzoek van het Guangzhou Gender Educatie Centrum uit 2017 onder universiteitsstudenten heeft 75 procent van de vrouwelijke studenten te maken met seksueel wangedrag op school, maar slechts vier procent meldt het. Ze kunnen nergens terecht. Meldpunten of vertrouwenspersonen bestaan niet bij Chinese onderwijsinstellingen. Hoogstens een enkele keer doet een school iets, als een slachtoffer ophef via de sociale media weet te creëren dankzij gedocumenteerde chats met de dader. Na een eerdere protestgolf tegen seksueel geweld in het onderwijs in 2014 spraken de onderwijsautoriteiten zich er wel tegen uit, maar tot een omschrijving van seksueel wangedrag kwam het niet, laat staan tot strafmaatregelen.

'De vrouwen die zich nu uitspreken voelen zich pas vele jaren na hun afstuderen weer echt veilig. Twee studiegenoten trokken hun steun in omdat hun familie reputatieschade vreest. 'Wie tekent, is zelf ook vast aangerand', zeggen ze. 'En slachtoffers worden als 'beschadigde goederen' gezien', aldus Zheng, die nu campagne voert door verbodsbordjes met graaiende handen op te hangen op scholen, sportvelden en in het openbaar vervoer. 'Scholen zijn geïnteresseerd, mits de discussie intern blijft. Als ik iets online zet, schrikt dat ze af.'


Dit schreven we eerder over #MeToo

#MeToo is uit de hand gelopen, stelt collectief van vrouwelijke schrijvers, journalisten en actrices in Franse krant Le Monde
De #MeToo-beweging is uitgelopen op een heksenjacht tegen mannen. Feministische activisten maken onvoldoende onderscheid tussen verkrachting en onhandige versierpogingen. Mannen worden afgeschilderd als varkens, vrouwen als eeuwige slachtoffers. #MeToo dreigt te leiden tot een nieuwe vorm van puritanisme die de seksuele vrijheid in gevaar brengt.

#MeToo op de werkvloer: 'Een zakenlunch of drankje aan de bar durven mannen bijna niet meer aan' (+)
Mannen die vrouwen krampachtig mijden, vrouwen die daardoor worden buitengesloten: is dat het effect van #MeToo op het werk? Seksueel grensoverschrijdend gedrag blijkt nog niet overal bespreekbaar.

Jonge en oude vrouwen in de strijd om #MeToo (+)
In de #MeToo-discussie staan twee generaties vrouwen tegenover elkaar. De jonge garde feministen wil verandering, terwijl hun oudere zusters gruwen van de 'slachtofferrol'. Wie heeft gelijk?