Een zeventienjarige vluchteling viel in juli treinpassagiers aan met onder meer een bijl. Hij was door de propaganda van terreurbeweging Islamitische Staat 'geprikkeld'.
Een zeventienjarige vluchteling viel in juli treinpassagiers aan met onder meer een bijl. Hij was door de propaganda van terreurbeweging Islamitische Staat 'geprikkeld'. © Getty

Duitsland wil beroepsgeheim arts kunnen schenden in bestrijding terrorisme

Terrorisme

Duitse artsen die horen dat een patiënt plannen heeft voor een misdrijf moeten de mogelijkheid krijgen de autoriteiten daarover tijdig in te lichten. Versoepeling van het medisch beroepsgeheim - de zwijgplicht van zorgverleners - is een van de maatregelen die de Duitse minister Thomas de Maizière van Binnenlandse Zaken oppert als reactie op de recente aanslagen in zijn land.

Het voorstel maakt deel uit van een reeks veiligheidsmaatregelen die de bewindsman van het CDU vandaag (donderdag) zal presenteren, zo berichten Duitse media. De Maizière wil er vaart achter zetten. Hij hoopt dat de voorstellen worden aangenomen voor de landelijke verkiezingen in het najaar van 2017.

De plannen komen nadat Duitsland in juli werd opgeschrikt door vijf aanslagen, waarbij 15 doden vielen en tientallen mensen gewond raakten. Twee aanslagen werden opgeëist door de Islamitische Staat. Drie aanvallers waren asielzoekers. Vorig jaar nam Duitsland meer dan een miljoen migranten en vluchtelingen op, onder wie veel moslims uit het Midden-Oosten en Noord-Afrika. Dat heeft geleid tot een groeiende angst voor islamitisch extremisme.

Arts naar politie

De gespannen binnenlandse veiligheidssituatie mag ons niet verleiden tot overhaaste politieke en wettelijke maatregelen

Voorzitter Frans Ulrich Montgomery van de landelijke artsenvereniging

Lees ook

Waarom Duitsland worstelt met minderjarige vluchtelingen

Volgens Bild wil de minister meer ruimte maken voor artsen om in bepaalde gevallen de vertrouwelijkheid in de relatie met hun patiënten te doorbreken. Voor medici en andere beroepsgroepen, zoals advocaten en notarissen, geldt in Duitsland een wettelijke plicht om tegenover derden te zwijgen over informatie die ze krijgen van patiënten of cliënten. Schenden van de vertrouwelijkheid kan leiden tot celstraf. Voor het medisch beroepsgeheim gelden enkele strikt omschreven uitzonderingen. Zo is er bijvoorbeeld een meldingsplicht als er acuut en onmiddellijk levensgevaar voor iemand dreigt en dat gevaar door een melding kan worden afgewend.

De Maizière wil de wet zodanig verruimen dat artsen naar de politie kunnen stappen als een patiënt heeft laten weten plannen te hebben voor een misdrijf. Voorzitter Frans Ulrich Montgomery van de landelijke artsenvereniging wees het idee onmiddellijk van de hand. 'De gespannen binnenlandse veiligheidssituatie mag ons niet verleiden tot overhaaste politieke en wettelijke maatregelen', aldus Montgomery. 'Het beroepsgeheim dient ter bescherming van patiënten.' SPD-fractieleider Thomas Oppermann keerde zich eveneens tegen versoepeling van de zwijgplicht. Die stuit volgens hem op grondwettelijke grenzen en biedt niet meer veiligheid.

Uitzetten asielzoekers vergemakkelijken

De Maizière stelt verder voor het uitzetten van criminele vreemdelingen en afgewezen asielzoekers te vergemakkelijken. Ook buitenlanders die 'een gevaar vormen voor de openbare veiligheid' moeten over de grens kunnen worden gezet.

De plannen van De Maizière komen bovenop een verlanglijst die de deelstaatministers van binnenlandse zaken van CDU en CSU hebben opgesteld om de veiligheid in het land te verhogen. Deze 'verklaring van Berlijn' bevat onder meer een boerkaverbod, een verbod op financiering van moskeeën door extremistische organisaties en het uitzetten van buitenlandse haatpredikers. Verder dient er meer politie te komen op luchthavens, stations en treinen. Duitsers die voor een terreurorganisatie strijden en een tweede nationaliteit bezitten, moet de Duitse nationaliteit worden ontnomen.

De plannen werden kritisch ontvangen door andere partijen. Partijchef Bernd Riexinger van Die Linke noemde de voorstellen van de deelstaatministers een 'aanslag op de democratie'. Katrin Göring-Eckhardt van de Groenen wees een boerkaverbod af omdat dit slechts schijnveiligheid zou bieden. FDP-leider Christian Lindner noemde de voorstellen van de CDU/CSU-bewindslieden 'nutteloos en buitensporig'.

Ronselen voor IS

De politie arresteerde woensdag in Dinslaken bij Duisburg een man die verdacht wordt van geweldsdaden in Syrië. Een dag eerder pakte een speciale eenheid in Mutterstadt (Rijnland-Palts) een 24-jarige Syriër op nadat een getuige had gezegd dat hij mogelijk plannen had voor een aanslag bij een voetbalwedstrijd. Volgens deelstaatminister Ralf Jäger is er vooralsnog geen bewijs dat dit klopt.

In diverse steden viel de politie woningen en werkruimten binnen van personen die worden verdacht van ronselen voor de Islamitische Staat. Een woordvoerster van de politie zei dat een van de verdachten financiële en logistieke steun zou hebben verleend aan IS. De invallen waren onder meer in Duisburg, Dortmund en Düsseldorf en Hildesheim. Bij deze acties werden geen arrestaties verricht.

Hoe zit het in Nederland?

Nederlandse artsen mogen justitie waarschuwen als een patiënt een voornemen tot een misdrijf uitspreekt, maar zijn dat niet wettelijk verplicht. 'Bij een zogenoemd conflict van plichten, mag een arts zijn beroepsgeheim schenden', zegt forensisch arts en jurist Wilma Duijst, voorzitter van het Forensisch Medisch Genootschap. 'Dan gaat het om situaties waarin ernstige schade kan worden voorkomen, bij iemand die terroristische dreiging uitspreekt of bijvoorbeeld tegen de arts zegt: ik maak hem af.'
Daarbij moet altijd eerst worden afgewogen of er andere opties zijn om het gevaar af te wenden zonder het beroepsgeheim te doorbreken.

Artsenfederatie KNMG heeft een 'handreiking' uitgebracht met daarin voorbeelden van situaties waarin de dokter zijn beroepsgeheim mag schenden. Dan gaat het bijvoorbeeld om een patiënt die aankondigt dat hij zijn ex-vrouw gaat opzoeken om een paar rake klappen uit te delen, of iemand die voornemens zegt te zijn een bom te leggen of een kind te ontvoeren.

Het besluit om wel of niet te melden is volgens Duijst 'één groot spanningsveld'. 'Want het is vaak niet duidelijk of iemand daadwerkelijk een bedreiging vormt, in de war is of een slechte grap maakt.'

Het is niet bekend hoe vaak het voorkomt dat medici een melding doen bij justitie. Als artsen te licht omspringen met hun beroepsgeheim, zouden patiënten terughoudender kunnen worden om hun verhaal te doen in de spreekkamer of om überhaupt een arts te bezoeken. Duijst: 'Dan komt de toegankelijkheid van de zorg in gevaar.'

Ze is daarom tegen een meldplicht voor artsen als patiënten dreigen met een misdrijf. 'Je lost daar niks mee op. De moeilijkste kwestie blijft dan nog steeds of een patiënt serieus is met zijn dreigement of niet.'

Anneke Stoffelen