Duitse minister van Buitenlandse Zaken, Sigmar Gabriel, legt een verklaring af naar aanleiding van de detentie van mensenrechtenactivist Peter Steudtner.
Duitse minister van Buitenlandse Zaken, Sigmar Gabriel, legt een verklaring af naar aanleiding van de detentie van mensenrechtenactivist Peter Steudtner. © EPA

Duitsland kiest voor harde lijn in Turkije-politiek

Met o.a. een strenger reisadvies en bevriezen van EU-subsidies

De Duitse regering scherpt het reisadvies voor Turkije aan en raadt Duitse bedrijven af in het land te investeren. Het zijn de eerste stappen in een 'herijking' van de betrekkingen met Ankara, zo kondigde minister Gabriel van Buitenlandse Zaken donderdag in een persconferentie aan. Duitsland is de aanhoudende provocaties van Erdogan zat, was de boodschap van de minister.

De directe aanleiding voor Gabriels optreden is de arrestatie van een Duitse mensenrechtenactivist in Istanbul. Dinsdag werd bekend dat hij begin juli door de politie werd weggevoerd van een seminar met Turkse medewerkers van Amnesty International. Sindsdien zit hij gevangen.

Steudtner is een van de negen Duitsers die zonder proces in een Turkse cel zitten. De bekendste van hen is Deniz Yücel, correspondent voor Die Welt. Iedere Duitse staatsburger kan in Turkije zomaar gevangen worden gezet, waarschuwde Gabriel donderdag.

Subsidies bevriezen

Merkel noemt de maatregelen 'noodzakelijk en onontbeerlijk'

Daarmee tilt hij de al anderhalf jaar durende crisis in de diplomatieke betrekkingen tussen Duitsland en Turkije een trede hoger op de escalatieladder. Dat doet hij in overeenstemming met Angela Merkel, die de door Gabriel aangekondigde maatregelen 'noodzakelijk en onontbeerlijk' noemde.

Concreet betekent dat, afgezien van het reisadvies, dat de regering onderzoekt of ze de verzekeringsregeling voor Duitse bedrijven, de zogenaamde 'Hermes-garanties', voor export naar Turkije zal afschaffen.

Ook wil de Duitse minister met de EU-partners in gesprek over het bevriezen van de 4,45 miljard aan subsidies die Turkije tot 2020 ontvangt voor projecten die het land zouden moeten voorbereiden op een toekomstig EU-lidmaatschap.

Duitslands Turkije-politiek was een van de vele twistpunten tussen de Duitse regeringspartijen CDU en SPD in de aanloop naar de verkiezingen op 24 september. Waar SPD-lijsttrekker Martin Schulz in zijn verkiezingscampagne al meer dan eens een hardere opstelling tegenover Turkije eiste, steunde de CDU tot nu toe de diplomatieke lijn van Merkel.

De bondskanselier liet veel provocaties van Turkse zijde over haar kant gaan, omwille van de in maart 2016 door de EU en Turkije gesloten overeenkomst over de opvang van vluchtelingen, in de volksmond 'de vluchtelingendeal'. Turkije kreeg tot nu toe ruim 800 miljoen euro voor de opvang van vluchtelingen en er is nog 3 miljard beloofd.

Blaast de EU de overeenkomst op, dan is de kans groot dat de vluchtelingenstroom over de Balkanroute weer aanzwelt.

Tekst gaat verder onder de foto.

Merkel beperkte zich tot tandeloze vermaningen, wanneer Erdogan Duitsland weer eens van 'nazipraktijken' betichtte

En dus beperkte Merkel zich tot tandeloze vermaningen, wanneer Erdogan Duitsland weer eens van 'nazipraktijken' betichtte, zoals vorige maand toen de Duitse regering hem verbood in de kantlijn van de G20 in Hamburg een toespraak voor Turkse Duitsers te geven.

Duitsland verplaatst zelfs een van zijn Navo-bases van Turkije naar Jordanië, om een einde te maken aan de diplomatieke ruzies die steeds oplaaiden als leden van het Duitse parlement de militairen wilden bezoeken en Erdogan hun dat verbood.

Die tijd van diplomatiek tongbijten lijkt voorbij. Maar aan de vluchtelingenovereenkomst wil Merkel noch Gabriel tornen, dus de Europese miljarden zullen voorlopig in Ankara binnen blijven komen. Dat beperkt de mogelijkheden die Merkel en Gabriël hebben om een vuist te maken tegen Turkije die immuun zijn voor het verwijt van symboolpolitiek.

Niet onder de indruk

Dat betekent niet dat de aangekondigde maatregelen geheel gewichtloos zijn. Duitsland is Turkijes belangrijkste handelspartner en tot een jaar geleden waren Duitsers de grootste buitenlandse toeristengroep aan de Turkse kust. Dus het wegvallen van verzekeringsregelingen voor de export en het nog verder slinken van de Duitse toeristenstroom kunnen de Turkse economie daadwerkelijk pijn doen.

Maar Erdogan toonde zich in eerste instantie niet bepaald onder de indruk. 'Duitsland gedraagt zich onverantwoordelijk,' liet hij zijn woordvoerder donderdagmiddag meedelen. En hij beschuldigde Gabriel ervan met zijn kritiek op de arrestatie van Steudtner de Turkse justitie te willen beïnvloeden.

Die reactie past in Erdogans tactiek om Duitsland te bestrijden met zijn eigen wapens en politieke frames. Ook zijn minister van Buitenlandse Zaken, Mevlut Cavusoglu, beschuldigde Duitsland ervan met twee maten te meten. 'Voor een land dat onderdak biedt aan de PKK en andere terroristen, zijn de uitspraken van Duitsland onacceptabel', zo twitterde hij donderdag.

In november 2015, nog geen twee jaar geleden, pleitte Merkel voor het laatst voor een versneld Turks EU-lidmaatschap. Ten opzichte van toen is de Duitse draai van 180 graden nu compleet, onafhankelijk van welke partij vanaf september de regering vormt, de SPD van Gabriel of - een stuk waarschijnlijker - de CDU van Merkel.