De Macedonische oppositieleider Zoran Zaev is gewond geraakt tijdens de bestorming van het Macedonische parlement.
De Macedonische oppositieleider Zoran Zaev is gewond geraakt tijdens de bestorming van het Macedonische parlement. © AFP

Dreigt er nu een burgeroorlog in Macedonië? - en nog vijf vragen over de politieke crisis

Een woedende menigte die donderdagavond het parlementsgebouw in de Macedonische hoofdstad Skopje bestormde, had het vooral gemunt op Zoran Zaev, de sociaaldemocratische oppositieleider. Zaev, die aan zijn hoofd gewond raakte, vormt de grootste bedreiging voor de sterke man van Macedonië, de nationalist Nikola Gruevski.

Met het geweld, waarbij circa honderd gewonden vielen, escaleerde een langdurige politieke crisis in het Balkan-land. Vrijdag klonk her en der in de regio de waarschuwing dat Macedonië aan de vooravond staat van een burgeroorlog. In 2001 kon zo'n oorlog in de kiem gesmoord worden dankzij internationale bemiddeling.

Wat was de aanleiding voor de bestorming van het parlement?

De sociaaldemocraten van Zaev en enkele partijen die de minderheid van etnische Albanezen in het land vertegenwoordigen, hadden Talat Xhaferi - een etnische Albanees - tot voorzitter van het parlement gekozen. Ook al vormen die partijen een meerderheid, tegenstanders spraken over een 'coup'.

Dat de bestorming een spontane actie was van 'burgers' en 'nationalisten', zoals Macedonische media schreven, geloven Balkan-deskundigen niet. 'Alles wijst erop dat de actie georkestreerd was: de nationalist Gruevski had zijn aanhang opgehitst, gewapende en gemaskerde mannen werden nauwelijks gehinderd door de politie', zegt Eric Gordy, verbonden aan het University College London.

Ook Dusan Reljíc van de Stiftung Wissenschaft und Politik in Brussel wijst met een beschuldigende vinger naar Gruevski. Als de sociaaldemocraten en de etnische Albanezen aan de macht komen, 'is het eerste wat ze doen Gruevski en zijn mensen in de gevangenis gooien', aldus de analist vrijdag in de Oostenrijkse krant Der Standard.

Wat ging er vooraf aan de uitbarsting van geweld?

Met behulp van de president klampt Gruevski zich vast aan de macht

Eric Gordy

Gruevski raakte enkele jaren geleden in opspraak door een afluisterschandaal, aan het licht gebracht door oppositieleider Zaev. Het bleek dat de premier en partijgenoten media en de rechterlijke macht manipuleerden, en zich schuldig maakten aan vriendjespolitiek en zelfverrijking. Begin 2016 trad Gruevski af als premier, maar hij bleef partijleider. Na de verkiezingen van eind dat jaar sloten zijn aartsrivaal Zaev en de Alliantie van Albanezen verrassend een verbond, maar de partijloze president Gjorge Ivanov weigerde hen een regering te laten vormen. Hij zei te vrezen voor de eenheid van het land, onder meer omdat de Albanezen eisen dat hun taal als tweede taal in heel Macedonië erkend wordt. Analist Gordy: 'Met behulp van de president klampt Gruevski zich vast aan de macht. Ze zouden allebei moeten opstappen. Dat is politiek en juridisch gezien de enige juiste weg.'

Welke invloed hebben etnische Albanezen in Macedonië?

Etnische Albanezen vormen circa een kwart van de bevolking. De grondwet voorziet in een machtsdeling met de Slavische Macedoniërs. Die grondwet werd onder internationale druk opgesteld nadat een opstand van etnische Albanezen het land in 2001 op de rand van een burgeroorlog bracht. In 2015 grepen opstandelingen opnieuw naar de wapens en vochten twee dagen met regeringstroepen. De strijd voedde volgens analist Reljíc bij het Slavische deel van de bevolking 'de angst dat de Albanezen zich een deel van het land toe-eigenen'. Gruevski gebruikte dat 'schrikbeeld' voor politieke doeleinden.

Is een burgeroorlog een reëel gevaar?

'Ik zie dat niet gebeuren', zegt analist Reljíc. 'De Albanezen hebben meer te winnen als sterke partner in een regering.' Minder stellig is zijn collega Gordy: 'Gruevski is wanhopig. Als zijn tegenstanders aan de macht komen, is zijn carrière voorbij en verdwijnt hij in de cel. We hebben deze week gezien hoe hij zijn aanhangers kan opzwepen.'

Kan het Westen een burgeroorlog te voorkomen?

Macedonië wil lid worden van de NAVO en de EU. NAVO-chef Stoltenberg en EU-buitenlandcoördinator Mogherini verwelkomden vrijdag de keuze van de parlementsvoorzitter, en kozen daarmee partij - tégen Gruevski. 'Maar het Westen heeft jarenlang weggekeken, en de problemen in Macedonië op hun beloop gelaten,' zegt analist Gordy. Brussel was heimelijk blij dat Macedonië meehielp om de Balkan-vluchtelingenroute te sluiten. 'De EU maakte een enorme fout door de ogen te sluiten voor een etnisch conflict.'