Een verkenningsgroep in Libië, die streed tegen IS
Een verkenningsgroep in Libië, die streed tegen IS ©

Derde van alle Europese IS-strijders is weer thuis

'Teruggekeerde jihadist zal nog jaren bedreiging vormen'

Zeker 5.600 strijders van Islamitische Staat zijn de afgelopen twee jaar teruggekeerd naar de landen waar ze vandaan komen. Dat heeft de Amerikaanse denktank Soufan Center becijferd. Zij vormen de komende jaren een aanzienlijk gevaar, volgens de denktank.

'Het kalifaat wordt ontmanteld, maar wat zich daaronder afspeelt, blijft bestaan en veel jihadisten zullen zich nu verspreiden', zegt terrorisme-expert Bibi van Ginkel. 'Naar andere gebieden, zoals Libië of Zuid-Oost Azië, om de strijd daar voort te zetten. Of naar hun thuislanden.'

IS heeft door de jaren heen ruim 40 duizend strijders uit meer dan 110 verschillende landen aan zich gebonden. Een groot deel van hen is gesneuveld, maar het is onbekend hoeveel er nog in leven zijn, waar zij zich bevinden en welk gevaar zij vormen. Het rapport van het Soufan Center geeft antwoord op een deel van deze vragen.

Teruggekeerde IS-strijders kan hun Nederlanderschap worden afgenomen als zij over een tweede nationaliteit beschikken

Zo is grofweg 30 procent van alle Europese strijders teruggekeerd (en zo'n 50 procent is weer thuis in Groot-Brittannië en Denemarken). Van de 280 mensen die uit Nederland zijn afgereisd, zijn er 50 weer terug, en zijn er minder dan 190 nog in Syrië of Irak. Als zij terugkeren (en niet onder de radar verdwijnen), zullen ze in Nederland worden vervolgd voor deelname aan een terroristische organisatie, waarop maximaal 15 jaar cel staat. Hun Nederlanderschap kan worden afgenomen als zij over een tweede nationaliteit beschikken. Het nieuwe kabinet wil voor het Openbaar Ministerie de weg vrij maken om hen in de toekomst ook te kunnen vervolgen voor genocide.

Het viel voor de auteurs van het rapport (Ali Soufan, die jarenlang voor de FBI heeft gewerkt, en Richard Barrett, die eerder directeur was van de counterterrorisme operaties van het Britse MI6) in eerste instantie niet mee om deze informatie te vergaren, schrijven zij. Syriëgangers meldden niet netjes van tevoren waar ze naartoe gingen en bedekten hun gezichten op video's vanuit het kalifaat. Maar IS bleek haar administratie keurig op orde te hebben. Nadat zij weg waren gevlucht uit steden als Mosul en Tal Afar, bleven er duizenden pagina's achter. In september dit jaar beschikte Interpol, mede dankzij deze archieven, over de namen van 19 duizend mensen die zich bij IS hebben aangesloten.

Deze mensen zullen nog jarenlang een bedreiging vormen, waarschuwt het Soufan Center. De intensiteit van het leven thuis zal voor de terugkeerders niet eens in de buurt komen van waar ze in het kalifaat aan gewend zijn geraakt, ook niet bij degenen die nooit aan het front zijn geweest. 'Als zij zich net zo ontworteld en doelloos voelen als voor hun vertrek, zullen ze niet snel een 'normaal' leven gaan leiden, en gevoelig zijn voor contact van mensen uit hun netwerk of oproepen van voormalige strijdmakkers', schrijven de auteurs. 'Dat risico zal alleen maar groter worden, naarmate er meer jihadisten terugkeren.' En naarmate het territorium van IS slinkt, zal het leiderschap volgens het Soufan Center haar blik op aanhangers overzee werpen 'om het merk levend te houden'.

Er is een apart hoofdstuk gewijd aan de buitenlandse vrouwen en kinderen uit het kalifaat. Sommige vrouwen zijn onder valse voorwendselen naar het gebied gelokt, maar de meesten zijn uit vrije wil gegaan. Ook de kinderen die door hun ouders zijn meegenomen of in het kalifaat zijn geboren, kunnen een gevaar vormen.

Vanaf hun 15de werden ze door IS als volwassene beschouwd, en vanaf hun 9de leren ze hoe ze wapens moeten gebruiken en mensen kunnen doden. IS zou tussen 2014 en 2016 op deze manier meer dan tweeduizend jongens als 'welpen van het kalifaat' hebben opgeleid.