Een palmboom te midden van het puin van een onderzoekscentrum voor chemische wapens in Damascus.
Een palmboom te midden van het puin van een onderzoekscentrum voor chemische wapens in Damascus. © AFP

Defensiespecialist Ko Colijn: 'Aanval op Syrië was niet veel meer dan symbolische daad'

'Gifgas is de laatste linie: verder kan Assad zijn gang gaan'

Bijna symbolisch, zo typeert defensiespecialist Ko Colijn van Instituut Clingendael de vergeldingsaanval door de Verenigde Staten, Groot-Brittannië en Frankrijk op doelen in Syrië. 'Weliswaar ging het om bijna twee keer zoveel raketten als bij de aanval die president Trump vorig jaar liet uitvoeren, maar het was toch een heel beperkte aanval, met een waarschuwing vooraf aan de Russen dat de raketten eraan zaten te komen.'

Opvallend was volgens Colijn ook hoe rustig de Russen op de raketaanval reageerden. 'Achteraf maakten ze wel veel lawaai, maar ze hebben geen vliegtuigen de lucht ingestuurd en hun luchtafweergeschut niet ingezet. Er was kortom sprake van een zekere coördinatie. In ieder geval viel het allemaal veel minder ernstig uit dan iedereen een paar dagen geleden nog vreesde.'

Maar zal het veel effect hebben?

Het is een patstelling, die zich voor herhaling leent en waarbij Assad de troeven in handen heeft

Ko Colijn

Colijn: 'Nee, het is niet meer dan een symbolische daad, met de boodschap: Ga maar door, maar gebruik geen chemische wapens. Je zou het cynisch een nederlaagstrategie kunnen noemen: We hebben ons erbij neergelegd dat je een dictator bent en dat je je volk uitmoordt met gewone bommen. Op vijfhonderdduizend slachtoffers reageren we niet, maar op 39 slachtoffers van chemische bommen wel.

'Ik denk ook niet dat het de Syrische president Assad ervan zal weerhouden nog een keer chemische wapens in te zetten. Het is een patstelling, die zich voor herhaling leent en waarbij Assad de troeven in handen heeft. Hij kan het nog eens proberen en kijken wat de reactie dan zal zijn. Er zit een open einde aan deze strategie en er is geen enkele garantie dat Amerika altijd het laatste woord zal hebben.'

Wat heeft Assad eigenlijk aan het inzetten van chemische wapens?

'De enige verklaring is dat hij te weinig troepen heeft om het conventioneel helemaal naar zijn hand te zetten en de vijand eronder te krijgen. Wat je ook van die gifgasaanval in Douma vindt, hij heeft toch voor elkaar gekregen dat de rebellen zich overgaven na die aanval. Het is een middel om de bevolking te demoraliseren en de laatste wil van het verzet te breken op plaatsen waar een patstelling is ontstaan, zoals in Oost-Ghouta.'

Lees verder onder de foto.

Verandert deze aanval iets aan de militaire situatie in Syrië?

'Nee, eigenlijk niet. Het enige dat je kunt zeggen is dat het risico van een confrontatie tussen de Verenigde Staten en Rusland kleiner is geworden. De Amerikanen hebben het handig gespeeld door een coalitie in elkaar te smeden waarbij het vooral van belang was dat Turkije met deze aanval instemde. Dat bracht voor Rusland de complicatie met zich mee: moeten we ook iets doen tegen Turkije, waarmee we net een relatie hebben opgebouwd? Ik heb het gevoel dat de spanning nu iets is afgenomen en dat er nu ruimte is ontstaan om te praten over een choreografie waarmee de twee partijen een Koude Oorlogsscenario kunnen vermijden. Maar dat betekent natuurlijk nog niet een oplossing voor het Syrische probleem zelf.'

Rusland heeft gewaarschuwd dat de aanval 'gevolgen zal hebben'. Waar moeten we dan aan denken?

In ieder geval hebben de Russen nogal gematigd gereageerd

Ko Colijn

'In ieder geval niet in de vorm van een vergeldingsaanval op de schepen die de raketten hebben afgevuurd of op de luchtmachtbasis waarvan af de Britse toestellen zijn opgestegen. Dat zie ik niet gebeuren. Ik denk dat Rusland ook niet veel mogelijkheden voor een dergelijke actie heeft. In ieder geval hebben ze nogal gematigd gereageerd.'

De VS verwijten Rusland dat het zich niet heeft gehouden aan de belofte om erop toe te zien dat Syrië geen chemische wapens meer heeft en gebruikt.

'Nou ja, Syrië mag wel chloor hebben. Dat viel buiten de afspraken die Rusland en de VS in 2013 hebben gemaakt waarbij Syrië zijn chemische wapens moest opgeven. Maar het gebruik van chloorgas is wel verboden. Ik vind trouwens dat president Obama tekort gedaan wordt doordat er steeds wordt gezegd dat hij in 2013 een rode lijn heeft getrokken, maar vervolgens niets heeft gedaan toen Syrië gifgas gebruikte. Dat is niet waar: Syrië heeft wel zijn chemische arsenaal moeten opgeven. Bovendien is het toegetreden tot het Chemische Wapens Verdrag, waardoor het nu kan worden gedwongen inspecteurs toe te laten.'

Kennelijk nemen de Russen het Amerikaanse verwijt wel heel hoog op. De Russische ambassadeur in Washington noemde het 'beledigen' van president Poetin volstrekt 'onaanvaardbaar'.

'Ik zou me daar pas zorgen over maken als Poetin dat zelf had gezegd. Maar die persoonlijke aanvallen vormen wel een onzekere factor in het geheel. Het patroon van de confrontaties lijkt heel erg op wat er tijdens de Koude Oorlog wel een paar keer per jaar gebeurde, dus daar hoeven we niet wakker van te liggen. Maar de persoonlijke verhouding tussen Trump en Poetin is veel irrationeler dan destijds tussen Kennedy en Chroesjtsjov of zelfs Nixon en zijn Russische tegenspelers. Daar was toch sprake van een bepaalde afgesproken rolverdeling die je nu mist. Daardoor neemt het risico op onbedoelde confrontaties toe.'

Moet je de aanval van afgelopen nacht interpreteren als een signaal van de westerse landen dat zij zich hebben neergelegd bij de bestaande situatie in Syrië?

'Ja, eigenlijk komt het erop neer dat het gebruik van chemische wapens ongeveer de laatste linie is die de westerse landen in Syrië verdedigen. Verder kan Assad zijn gang gaan. De westerse landen hebben zich erbij neergelegd dat de situatie niet meer valt terug te draaien. In feite is het een soort verkapt onderhandelingsbod aan de Russen: geen chemische wapens, maar verder valt er over alles te praten.'

Trump wil zelfs alle Amerikaanse troepen weghalen uit Syrië. Wat zou dat voor gevolgen hebben?

'Als Trump inderdaad zou besluiten de Amerikaanse militairen uit Syrië terug te trekken zou dat een funeste invloed hebben op de strijd tegen Islamitische Staat. Dan zouden de Koerden, met wie de Amerikanen samenwerken, wel eens kunnen besluiten dat ze niet meer de prioriteit geven aan de strijd tegen IS, maar aan hun eigen Koerdische belangen, hun gebied in het noorden. Dat levert weer problemen op met Turkije, dus ik zie de Amerikaanse troepen nog niet zo snel vertrekken. Zij zijn het middel om de Turken een beetje koest te houden en tegelijk te zorgen dat de Koerden meewerken aan wat de Amerikanen het belangrijkst vinden: het bestrijden van IS.'


Syrisch regime is 'niet onder de indruk'

Drie dagen nadat de Amerikaanse president Trump op Twitter dreigde dat de raketten onderweg waren, is Syrië zaterdagochtend inderdaad opgeschrikt door luchtaanvallen van de Verenigde Staten, Frankrijk en Groot-Brittannië. Het is de grootste westerse aanval op Syrië sinds het begin van de oorlog in 2011.

Met ruim honderd raketten mengden de VS, Frankrijk en Grooit-Brittannië zich andermaal in de Syrische burgeroorlog. Van een onstemde Poetin tot een begripvolle Rutte: hoe de wereld reageert op de westerse raketaanval in Syrië.

Op verzoek van Rusland komt de VN-Veiligheidsraad bijeen om de westerse raketaanval op Syrië te bespreken. President Poetin vraagt om opheldering over 'de agressieve daden van de VS en zijn bondgenoten'.