De Britse premier Theresa May verwelkomt Jean-Claude Juncker, hoofd van de Europese Commissie, in Londen op 26 april.
De Britse premier Theresa May verwelkomt Jean-Claude Juncker, hoofd van de Europese Commissie, in Londen op 26 april. © Hollandse Hoogte

De EU is er klaar voor: het worden snoeiharde Brexitonderhandelingen

EU-leiders waren het er snel over eens: geen gratis Brexit

Strijdvaardig hebben de leiders van de 27 Europese lidstaten de Britten laten weten dat aan hun uittreding harde eisen zijn verbonden. Komt Londen zijn financiële verplichtingen niet na? Dan geen handelsakkoord.

De EU is er klaar voor. Met ongekende snelheid en in onverwachte harmonie - de regeringsleiders waren er zelf ook beduusd van - stelden de 27 EU-landen zaterdag hun mandaat vast voor de onderhandelingen over het vertrek van Groot-Brittannië uit de Europese Unie. Klaar voor de strijd van een (vooralsnog) verenigd Europa tegen het Verenigd Koninkrijk.

Het worden snoeiharde onderhandelingen. De kans op een frontale botsing tussen Brussel en Londen is volgens betrokkenen groter dan de kans op een zachte landing. 'Er bestaat geen gratis Brexit', waarschuwde de Belgische premier Michel. Volgens de Franse president Hollande zal Groot-Brittannië de prijs betalen.

'Buitengewone eenheid'

Ik heb het idee dat onze Britse vrienden de complexiteit van de onderhandelingen onderschatten

Jean-Claude Juncker

Kostte het de Britse premier May negen maanden om het verzoek tot vertrek op te stellen, de EU presenteerde binnen een maand haar politieke onderhandelingsmandaat dat de 27 regeringsleiders zaterdagmiddag letterlijk in enkele minuten goedkeurden. Unaniem en met applaus. Woensdag al komt de Europese Commissie met een juridische uitwerking. EU-president Tusk prees na afloop van de speciale Brexittop de 'buitengewone eenheid', Michel was 'positief verrast'.

Het mandaat van 'de EU27' is scherp. Niet alleen omdat de wereld toekijkt hoe de EU dit eerste vertrek organiseert en omdat de burger moet begrijpen dat het EU-lidmaatschap loont. De stevige opstelling is er ook om May wakker te schudden. Zij begrijpt volgens de EU nog steeds niet dat het nu ernst is, dat de euforie over het Brexitreferendum ('Brexit wordt een succes!') plaats moet maken voor serieuze en realistische onderhandelingen. 'Ik heb het idee dat onze Britse vrienden de complexiteit van de onderhandelingen onderschatten', zei voorzitter Juncker van de Europese Commissie.

'De naïviteit in Londen is ongekend', zegt een nauw betrokken EU-ambtenaar. 'Op deze manier koersen we af op de hardst denkbare Brexit.' Vorige week woensdag keerde Juncker verbijsterd terug van een bezoek aan premier May in Londen. 'Op welke planeet leeft ze?', vroeg hij zijn medewerkers. Donderdag belde hij bondskanselier Merkel, die niet zonder toeval enkele uren later in de Bondsdag zei dat Groot-Brittannië zich geen illusies hoeft te maken over een soepele, snelle en pijnloze Brexit.

In hun onderhandelingsmandaat leggen premier Rutte en zijn EU-collega's harde eisen op tafel. Eerst moet de scheiding zo goed als geregeld zijn, pas daarna wordt er gesproken over een nieuwe handelsrelatie met Groot-Brittannië. May hoopte juist op parallelle onderhandelingen waarbij driftig zou worden uitgeruild en afgekaart. Voor de Britse economie is toegang tot de Europese markt van groot belang.

De 'scheidingsakte' moet zekerheid geven over de rechten van de 3 miljoen EU-burgers die in Groot-Brittannië wonen (onder wie 100 duizend Nederlanders) en de circa 1,5 miljoen Britten op het Europese vasteland. May wordt daarbij niet op haar woord geloofd: de rechten van de burgers (op verblijf, werk, onderwijs, zorg en sociale zekerheid) dienen in afdwingbare wetten te zijn verankerd. 'De EU is geen golfclub waar je na een seizoen simpelweg uit kunt stappen', aldus een EU-ambtenaar.

Financiële verplichtingen

Nederland is een van de luidste vertolkers van de boodschap dat de Brexit geen cent mag kosten

Het tweede explosieve onderdeel van de scheiding is de rekening. De EU eist dat Londen al zijn financiële verplichtingen nakomt, inclusief de betaling van pensioenen van de EU-ambtenaren en de financiële risico's als ooit een mede met Britse steun gelanceerde satelliet neerstort op aarde en schade aanricht. In Brussel wordt deze rekening op 60 miljard euro geraamd. 'Het zal om een behoorlijk bedrag gaan', zei premier Rutte.

De Britten zijn meer dan verbolgen hierover en zeggen dat de EU juist aan Londen moet betalen. Wat weer op louter onbegrip aan EU-zijde stuit. 'Ik heb zelden nettobetalers en netto-ontvangers in de EU zo eensgezind gezien', zegt een diplomaat. Nederland is een van de luidste vertolkers van de boodschap dat de Brexit geen cent mag kosten.

De derde eis bij de scheiding is dat er geen harde grens komt tussen Ierland en Noord-Ierland (dat deel is van Groot-Brittannië). Hoewel de politieke wil hiervoor in Londen en Brussel aanwezig is, vereist de juridische complexiteit ervan 'creatieve oplossingen'.

Zo zwaar als de onderhandelingen zullen zijn - ze beginnen na de Britse verkiezingen van 8 juni - zo beperkt is de tijd: minder dan twee jaar. Juncker plaatste dit weekeinde openlijk vraagtekens bij de gedachte dat de EU onder die druk eensgezind blijft optreden. Nu al azen vrijwel alle EU-landen op de twee in Londen gevestigde EU-agentschappen en bij de gesprekken over een nieuwe handelsrelatie met Groot-Brittannië lopen de belangen van de lidstaten zeer uiteen.

Juncker en Tusk waarschuwden May de verdeeldheid in de EU niet aan te wakkeren. Alle lidstaten moeten de Brexitdeal immers goedkeuren; zo niet, dan rest Groot-Brittannië een harde uittocht zonder handelsakkoord.