Dankzij Corbyn woedt er een heuse Marx-renaissance in Londen

Karl Marx is terug, met dank aan Corbyn

Londen en Karl Marx horen bij elkaar. Hij woonde er, schreef er Het Kapitaal en is er begraven. Mede dankzij de opkomst van Jeremy Corbyn neemt de belangstelling voor zijn gedachtengoed toe. En voor de Karl Marx Walks.

Heiko Khoo wil net het verband aantonen tussen het historisch-materialisme en Madonna's Material Girl wanneer zijn stem verdwijnt achter het geluid van een Chinees die een rammelende kar voortduwt. 'Dat is een figurant die ik heb ingehuurd', zegt de gids van de Londense Karl Marx Wandeling vrolijk, 'om jullie erop te wijzen hoe de werkende klasse de maatschappij aan het veranderen is.' De twintig toehoorders gniffelen, waarna de gastheer, staand voor een hotel waar Marx kort na zijn aankomst logeerde, zijn hoorcollege over het marxisme hervat.

Sinds Marx er halverwege de 19de eeuw als gevluchte revolutionair domicilie koos, is zijn naam onlosmakelijk verbonden met Londen - indertijd de hoofdstad van het Britse wereldrijk en van het kapitalisme. Marx' graf op de begraafplaats van Highgate in het noorden van de stad werd al kort na zijn dood in 1883 een bedevaartsoord voor marxisten aller landen. Mede door de financiële crisis van tien jaar geleden is belangstelling toegenomen, zoals de verkoop van Het Kapitaal is gestegen.

Sinds Marx er halverwege de 19de eeuw als gevluchte revolutionair domicilie koos, is zijn naam onlosmakelijk verbonden met Londen

Sterker, Labour-politicus John McDonnell, Jeremy Corbyns rechterhand en beoogd minister van Financiën in een eventuele Labour-regering, heeft onlangs gezegd dat de werken van Marx het herlezen waard zijn. Komend najaar is in het nieuwe Bridge Theatre het toneelstuk Young Marx te zien, een komedie over de hedonistische kant van de Duitse immigrant.

De marxistische renaissance is goed nieuws voor de organisatoren van de Karl Marx Walks, die al vier jaar elke zondag worden gehouden. 'In de beginjaren moesten we adverteren via een kapitalistisch bedrijf als Groupon', zegt Khoo, de zoon van een Oost-Duitse moeder en een Chinese vader die al 33 jaar het marxisme bestudeert. 'Het werd een toeristische tour, zoals die over Jack the Ripper. Nu komen er mensen die echt in de ideeën van Marx zijn geïnteresseerd. Er hangt iets in de lucht. Nog nooit ben ik zo optimistisch geweest over het lot van de klassenstrijd.'

Nu komen er mensen die echt in de ideeën van Marx zijn geïnteresseerd. Er hangt iets in de lucht

Heiko Khoo, gids Karl Marx wandeling in Londen

'Bourgeois stuff'

Een van de belangstellenden die zich zondagochtend bij het Eros-standbeeld op Piccadilly Circus hebben verzameld, is Bill Bannister, een Amerikaanse toerist uit Memphis met een Lenin-hoofddeksel. Hij vertelt als plaatselijk journalist te schrijven over 'bourgeois stuff', maar zijn hart ligt bij de strijd tegen ongelijkheid. 'Ik ben gisteren bij het Vondelingenmuseum geweest en deze wandeling sluit daar mooi bij aan.'

Als alle deelnemers zijn komen opdagen, neemt Khoo het woord. 'Welkom, kameraden, bij deze wandeling, die 9.000 seconden zal duren en 2.222 meter zal bedragen. Ik zal 7.426 woorden uitspreken. Volg mij.' Een rode vlag heeft de gids niet, maar met zijn zwarte hoed, lange bruine jas en gele gympjes is het niet moeilijk om hem te volgen.

De eerste halte is het pand, gelegen naast een paaldansclub, waar vroeger The Red Lion zat. Dat was de taveerne waar Engels en Marx een oerversie van het communistische manifest schreven. Er zit nu een cocktailbar, waarvan de eigenaar het bordje heeft weggehaald dat passanten deed herinneren aan de illustere geschiedenis. Het brengt Khoo op een uiteenzetting over de vijanden van Marx. 'Margaret Thatcher zei ooit dat ze maar vier uur per nacht sliep, zodat ze eerder op was dan de marxisten. Het is een geluk voor ons dat de huidige premier minder gedreven is.'

Iets verderop in Chinatown, nabij een kapsalon die 'Marx' heet, krijgt de tour een subversief karakter. Khoo leidt de groep langs een bordje 'Private Property: Keep out' naar een hofje dat een beter zicht biedt op de oude woning van Engels, 'de eerste champagnesocialist'.

Opvallend genoeg lopen er weinig jonge corbynista's mee. 'Dat komt nog wel', zegt Khoo, 'neefjes en nichtjes van Jeremy Corbyn hebben al meegelopen. Als hij zelf een keer meeloopt, kunnen we daarna extra wandelingen organiseren.'

Bij het appartement aan Dean Street waar Marx met zijn aristocratische vrouw Jenny en zijn dochters woonde, legt Khoo de economische principes uit. 'Hoe zit het met de rente?', klinkt het plots. Het is een vraag van Ash, een medewerker van Soho House met rookpauze. 'U bent geen deelnemer, maar ik leg het graag uit', zegt Khoo. Zijn analyse eindigt met de observatie dat RIP op een grafsteen niet staat voor Rest In Peace, maar Rent, Interest and Profit - cruciale termen in de leer van Marx. 'Geweldig', zegt de 26-jarige Fransman, 'om op straat in Londen op amusante wijze te horen wat ik in Parijs heb gestudeerd.'

Inspiratie

De wandeling eindigt in The British Museum, waar Marx onder meer Het Kapitaal schreef en zich verdiepte in de wetenschap. Staande voor een vitrine met een handbijl herinnert Khoo zijn gehoor eraan dat vrouwen in prehistorische gemeenschappen belangrijker waren dan mannen, een bewijs dat de moderne kapitalistische samenleving geen vast gegeven is. 'Het is zó goed dit weer eens hardop te horen', zegt Andrea, een marxistisch-feministe uit het Amerikaanse Minnesota die zichzelf omschrijft als 'linkser dan Bernie Sanders'. 'Ik ga volgend jaar college over Marx geven en deze wandeling biedt een weelde aan inspiratie.'

Twee deelnemers uit Zürich, Ben en John, staan ondertussen nog steeds versteld over Khoos bewering dat 42 procent van de Londenaren minder dan 100 pond (114 euro) aan spaargeld bezit. 'Als je in Zwitserland minder dan 20 duizend frank (18 duizend euro) op de bank hebt, ben je arm', zegt de een. 'Geen wonder dat Marx hier populair aan het worden is', concludeert zijn vriend.

Lees ook

Het boek Karl Marx - Grootheid en illusie biedt onthutsende inkijkjes in Marx' leven en werk. Gareth Stedman Jones beschrijft hem als een onuitstaanbare man die uiteindelijk het geloof in zijn eigen heilsleer verloor.