Landbouw in Bangladesh, dat te kampen heeft met veel wateroverlast.
Landbouw in Bangladesh, dat te kampen heeft met veel wateroverlast. © Mike Roelofs

Cruciale aanname blijkt onjuist: aarde mag niet 2 maar 1 graad warmer worden

Inzet op klimaattop in Parijs is gestoeld op wetenschappelijk inzicht dat achteraf onjuist blijkt

De 2 graden opwarming van de aarde die de wereldpolitiek ziet als grens voor 'veilige klimaatverandering', ligt te hoog. Dat zeggen de experts die in de jaren tachtig bij het vaststellen van de grens betrokken waren tegen de Volkskrant.

Het broeit wereldwijd. En in Nederland.

Meningen genoeg over de verandering van het klimaat, je zou er de feiten bijna door vergeten. Deze drie interactieve visualisaties laten harde data achter de wereldwijde opwarming zien: volkskrant.nl/klimaatkennis

Hoe het met de opwarming van Nederland zit, is te zien op volkskrant.nl/warmterecords

De cruciale aanname achter het getal - dat de mensheid wel vaker een klimaat van 2 graden warmer heeft meegemaakt - blijkt bij nader inzien onjuist. De warmste periode die de menselijke soort beleefde, zo'n 125 duizend jaar geleden, was maar 1 tot 1,5 graad warmer.

Bovendien stond de zeespiegel in die dagen veel hoger dan de opstellers van de 2 graden destijds konden weten: 6 tot 9 meter meer dan tegenwoordig.

De 2-gradengrens werd eind jaren tachtig door een vijftienkoppige werkgroep vastgesteld als ruwe indicatie van hoeveel de wereld kan opwarmen voordat er echt grote veranderingen optreden, op basis van Amerikaans onderzoek. In de jaren daarop werd de 2 graden gaandeweg steeds meer omarmd door beleidsmakers: hier was de wetenschappelijk vastgestelde grens waarboven klimaatverandering 'gevaarlijk' wordt, zoals het is komen te heten. De grens vormt het fundament waarop ook de klimaattop van Parijs voortbouwt.

Mikken op 1,5 graad

Hoe gaan mensen om met klimaatverandering?

De Volkskrant reist rond met een cameradrone om daar achter te komen. Lees en bekijk alles hier.

Maar met de kennis van nu zou hetzelfde onderzoek als destijds een lagere grens opleveren, stellen alle betrokkenen. '2 graden is waarschijnlijk te hoog, als je rekening houdt met wat we de afgelopen tijd hebben geleerd', stelt de Amerikaanse milieueconoom Jon Koomey, eind jaren tachtig co-auteur van het cruciale onderzoek waarop de 2 graden is gebaseerd. 'We zouden echt moeten mikken op een lagere temperatuur, zoals 1,5 graad.'

Nieuw is ook het inzicht dat de ijskappen kwetsbaarder zijn dan men 25 jaar geleden begreep. Tegenwoordig nemen wetenschappers aan dat de Groenlandse ijskap misschien al instabiel wordt bij één graad opwarming, in plaats van bij 2, zoals experts vroeger dachten. De laatste keer dat het wél 2 graden warmer was, zo'n 3 miljoen jaar geleden, stond de zeespiegel 6 tot wel 20 meter hoger, denken wetenschappers inmiddels te weten.

In een kritisch rapport stelden 70 experts in de aanloop naar de klimaattop van Parijs ook al dat 2 graden meer teweegbrengt dan beleidsmakers aannemen. Dat advies is echter op de grote stapel beland, constateren kenners.

Belangrijkste bijdrage voor Parijs

Sir Edmund

Morgen lees u meer over dit onderwerp in de zaterdagbijlage Sir Edmund: 'En jammer dat het niet klopt.'

Om onder de 2 graden te blijven, zou er jaarlijks nog eens 12 tot 14 miljard ton CO2 extra moeten worden geschrapt - ongeveer de uitstoot van topvervuiler China

'Het heeft verrassend weinig aandacht gehad', aldus Stefan Rahmstorf, hoofd aardsysteemanalyse van het Potsdam Institute for Climate Impact Research. 'Terwijl dit toch de belangrijkste officiële wetenschappelijke bijdrage is voor Parijs.'

Overigens geloven de meeste kenners sowieso niet dat het nog doenlijk is de 2-gradengrens te halen. De tot dusver aangekondigde maatregelen bij elkaar opgeteld beperken de opwarming tot 2,7 graden, bleek vorige maand uit een doorrekening. Om onder de 2 graden te blijven, zou er jaarlijks nog eens 12 tot 14 miljard ton CO2 extra moeten worden geschrapt - ongeveer de uitstoot van topvervuiler China.

Diverse experts wijzen er wel op dat de 2-gradengrens niettemin beter is dan niets. 'De grens is weliswaar wetenschappelijk gezien betrekkelijk willekeurig', aldus klimaatadviseur Leo Meyer, die destijds betrokken was bij de vaststelling van de grens. 'Maar zonder een houvast begin je niets in de politiek.'