Liu Xia, de weduwe van Liu Xiaobo, houdt een foto van haar overleden man vast. Links Liu Xiaoguang. Hij krijgt de as van zijn broer aangereikt.
Liu Xia, de weduwe van Liu Xiaobo, houdt een foto van haar overleden man vast. Links Liu Xiaoguang. Hij krijgt de as van zijn broer aangereikt. © AFP

China toont zich bij de dood van Liu Xiaobo van zijn slechtste kant

Zaterdag is de Chinese dissident en Nobelprijswinnaar Liu Xiaobo gecremeerd. China verspreidde beelden van een rouwende weduwe, omringd door 'vrienden', maar de échte vrienden herkenden niemand. Ook na Liu's dood toont de regering zich van zijn slechtste kant.

Aan de rechterkant van de open kist met China's beroemdste dissident Liu Xiaobo stonden zaterdag zijn weduwe Liu Xia en enkele familieleden, aan de andere kant stonden volgens de Chinese autoriteiten 'vrienden'.

Liu's échte vrienden, een bonte verzameling activisten, dissidenten en schrijvers, herkenden die 'vrienden' niet. De Pekingse mensenrechtenactivist Hu Jia schrijft op Twitter dat ze van de staatsveiligheidsdienst zijn. 'Van de afdeling die Xiaobo bewaakte tijdens zijn voorarrest, en de afdeling die het appartement waar zijn vrouw al die jaren onder huisarrest zat in de gaten hield.'

Geen bedevaartsoord

Zelfs de eindeloze zee kan het onrecht niet wegwassen, maar blijft erover getuigen

Gao Yu, kritische journaliste

Hu kan het weten. Het was namelijk dezelfde veiligheidsdienst die hem tegenhield toen hij probeerde af te reizen naar Shenyang, de stad waar China zich zaterdag haastig van Liu's stoffelijk overschot ontdeed. China wil geen bedevaartsoord voor de winnaar van de Nobelprijs voor de Vrede. Na de crematie is de as zaterdagmiddag direct uitgestrooid over zee, zonder dat Liu's geestverwanten afscheid van hem konden nemen. 'Zelfs de eindeloze zee kan het onrecht niet wegwassen, maar blijft erover getuigen', schreef een andere geestverwant, de kritische journaliste Gao Yu, op Twitter. 'Nu is Liu's graf overal', Hu Jia.

Mensenrechtenactivisten binnen en buiten China en westerse regeringen maken zich nu grote zorgen om Liu Xiaobo's echtgenote Liu Xia (56). De frêle dichteres wordt al sinds 2010 met vrijwel ononderbroken huisarrest gestraft voor het lauweren van haar man. Ze had hartklachten en kampte met depressies nadat haar beide ouders recentelijk kort na elkaar overleden.

Nu zijn de maandelijkse bezoeken aan haar geliefde in de gevangenis, ongeveer het enige dat haar overeind hield, ook weggevallen.
Liu Xia is niet geïnteresseerd in politiek - 'maar als je met zo'n man getrouwd bent komt de politiek vanzelf naar je toe', zei ze altijd - maar gevreesd wordt dat de staat gewoon doorgaat met de surveillance, ook na het overlijden van haar man.

Niet in openbaar gezien

De Chinese en de buitenlandse advocaat van de Liu's zijn ongerust omdat ze geen contact met haar kunnen krijgen, want ze is nog steeds niet in het openbaar gezien. Er zijn wel tenenkrommende intieme beelden vrijgegeven van Liu Xia die een kistje as in haar armen klemt. Dat wilde ze volgens de Chinese staat zelf zo. Ze zou ook hebben gekozen voor Mozarts requiem als uitvaartmuziek en een milieuvriendelijke urn. 

Allemaal precies volgens de wensen van de nabestaanden, aldus Zhang Qingyang, een woordvoerder van de gemeente Shenyang. Hij toonde het bewijs in de vorm van een flard video van een beveiligingscamera en een handgeschreven briefje van Liu Xia, waarin ze vraagt om een eenvoudige, snelle plechtigheid met alleen de directe familie. 'Crematie en uitstrooiing op zee, liefst zo snel mogelijk, alles op een dag.'

'Liu Xia is vrij'

Voor het overige doet de staat er alles aan Liu Xia's rechten te waarborgen, aldus woordvoerder Zhang. 'Liu Xia is op dit moment vrij. Omdat ze zwaar getroffen is door het overlijden van haar man is verstoring van buitenaf niet gewenst. Dat is de wens van de familie. Heel natuurlijk.'

Toen Liu Xia in 2013 even naar buiten mocht, schreeuwde ze vanuit de auto door het raampje een waarschuwing naar verslaggevers. 'Als ze zeggen dat ik vrij ben, weet dan dat ik niet vrij ben.' Ze was op weg naar de rechtbank, waar haar jongere broer Liu Hui terechtstond voor vage aanklachten wegens fraude.

Zijn veroordeling tot elf jaar celstraf wordt alom gezien als vergelding voor een kort interview dat Liu Xia in 2012 gaf aan journalisten van Associated Press die in haar huis wisten door te dringen. Ze zei dat ze nooit verwacht had dat de staat haar jarenlang in haar eigen woning zou opsluiten. 'Kafka had deze absurde situatie niet kunnen beschrijven.'

Op een surrealistische persconferentie zaterdag verscheen een oudere broer van Liu Xiaobo. 'De medische behandeling toont de superioriteit van het socialistische systeem', zei hij. Hij bedankte de Communistische Partij vijf keer.

Vervreemd van broer

In Engelstalige edities van de staatsmedia is de postume karaktermoord op Liu Xiaobo in volle gang

Uitgerekend deze broer is van de mensenrechtenactivist vervreemd tijdens de democratiseringsprotesten in 1989, omdat hij fel gekant is tegen Liu's democratische opvattingen. Journaliste Gao Yu over het 'cynisme van de staat' op Twitter: 'Achtentwintig jaar geleden dwongen ze Liu Xiaobo's vader te zeggen dat er geen slachting op het Plein van de Hemelse Vrede was. Vandaag vragen ze zijn oudste broer de regering te bedanken voor de menswaardige behandeling.'

Achter de schermen proberen westerse diplomaten Liu Xia naar het buitenland te krijgen, maar regeringen die in het openbaar de manier kritiseren waarop China de Liu's behandelt, worden door Peking op het matje geroepen. In Engelstalige edities van de staatsmedia is de postume karaktermoord op Liu Xiaobo in volle gang. De populistische staatskrant Global Times in zijn commentaar: 'Er is geen plaats voor Liu's grafsteen in China's culturele tempel. Liu's heiligverklaring van het Westen zal op den duur worden overschaduwd door China's ontkenning van zijn bestaan.'

Lees meer over de dood van Liu Xiaobo

Zelfs een strafkamp kreeg Nobelprijswinnaar Liu Xiaobo er niet onder: hij bleef vechten
De Chinese censor zat er bovenop. Drie minuten nadat was aangekondigd dat schrijver en mensenrechtenactivist Liu Xiaobo de Nobelprijs voor de Vrede had gewonnen ging de ene na de andere website op zwart, net zo lang tot op het Chinese internet die hele Nobelprijs niet meer bestond. Zoveel reactie had Liu niet eerder in zijn leven opgeroepen. Liu overleed donderdag op 61-jarige leeftijd aan leverkanker.

Chinese censor kan niet verhoeden dat Xiaobo-adepten samen rouwen
Het doodsbericht van het Juridisch Bureau van de stad Shenyang had donderdag een strak rood kader. De 61-jarige dissident Liu Xiaobo stierf zoals hij de afgelopen acht jaar had geleefd: in handen van de eenpartijstaat China.

Chinese dissident Liu Xiaobo gecremeerd, maar wie zijn die aanwezigen?
Volgens de autoriteiten werd de plechtigheid bijgewoond door zijn vrouw en enkele naaste vrienden, maar de Britse krant The Guardian meldt dat zijn vrienden helemaal niet aanwezig waren. Activisit Mo Zhixu, vriend van Liu, meldde op Twitter dat hij geen van de vrienden herkende die op de propagandafoto's van het afscheid te zien zijn.