Voorstanders van een onafhankelijk Catalonië staan juichend op straat in Barcelona nadat de regionale regering de onafhankelijkheid heeft uitgeroepen.
Voorstanders van een onafhankelijk Catalonië staan juichend op straat in Barcelona nadat de regionale regering de onafhankelijkheid heeft uitgeroepen. © AP

Premier Rajoy ontslaat Catalaanse regering, nieuwe verkiezingen op 21 december

De Spaanse premier Mariano Rajoy ontslaat, zoals verwacht, de Catalaanse regering en ontbindt het Catalaanse parlement. De Catalanen gaan op 21 december naar de stembus om nieuwe regionale volksvertegenwoordigers te kiezen, zei de premier. Eerder vrijdag riep Catalonië de onafhankelijkheid uit.

De centrale regering in Madrid neemt het bestuur van Catalonië voorlopig over. Verder moet ook de chef van de Catalaanse politie opstappen, aldus Rajoy.

De premier zei in de toespraak, die op televisie werd uitgezonden, dat het belangrijk is naar alle Catalaanse burgers te luisteren. Hij benadrukte echter ook dat niemand boven de wet staat. De Spaanse regering vindt dat de Catalaanse separatisten illegaal bezig zijn. Zo staat in de grondwet dat Spanje een ondeelbare eenheid is.

Minieme meerderheid

Vrijdagmiddag heeft een minieme meerderheid van het Catalaanse regioparlement, na een vurig debat, vóór afscheiding van Spanje gestemd. Nog geen uur later gaf de senaat het groene licht aan de Spaanse regering om artikel 155 van de grondwet toe te passen en de macht in Catalonië over te nemen.

Vanmorgen dienden de pro-onafhankelijkheidspartijen, die een kleine meerderheid van de 135 zetels in het regioparlement hebben, een motie in waarmee Catalonië zich afscheidt van Spanje. Uit protest verlieten oppositieleden van de Volkspartij, Socialisten en Ciudadanos vanmiddag de parlementszaal nog voor de stemming plaatsvond. De overgebleven parlementariërs stemden anoniem: 70 stemmen vóór, twee meer dan de benodigde 68. In de straten van Barcelona ontvingen duizenden demonstranten het nieuws met gejuich en applaus.

'Spanje enige gesprekspartner EU'

De grote vraag is hoe de machtsovername zich in praktijk zal voltrekken

In reactie op de onafhankelijkheidsverklaring maande Rajoy tot kalmte en beloofde de rechtsorde in Catalonië te herstellen. Zijn kabinet kan rekenen op steun uit Brussel. De Catalaanse onafhankelijkheidsverklaring 'verandert niets', aldus EU-voorzitter Donald Tusk. 'Spanje blijft onze enige gesprekspartner.' Ook landen als Frankrijk, Duitsland en de VS verklaarden vrijdag dat zij achter Madrid staan en dat Catalonië onderdeel is van Spanje.

De Catalaanse onafhankelijkheidsverklaring kan grote gevolgen hebben voor de regionale parlementariërs zelf: de Spaanse justitie dreigt hen te vervolgen voor 'rebellie', een misdrijf waarop 15 tot 30 jaar celstraf staat. Ook de juristen van het Catalaanse parlement zelf zetten grote vraagtekens bij de rechtmatigheid van de stemming, maar hun rol is slechts adviserend.

De grote vraag is hoe de machtsovername zich in praktijk zal voltrekken. Een deel van de Catalanen zal zich niet neerleggen bij de entree van het Madrileense gezag. De afscheidingsbeweging riep ambtenaren vanmiddag opnieuw op Spaanse bevelen niet op te volgen. Een precedent om lessen uit te trekken heeft Rajoy niet: het is voor het eerst dat artikel 155 wordt ingezet, sinds Spanje in 1978 een nieuwe grondwet kreeg.

Een beslissing over onafhankelijkheid schoof de Catalaanse leider Puigdemont donderdagmiddag door naar het parlement. Vooraf werd verwacht dat hij ofwel de onafhankelijkheid zou uitroepen, ofwel verkiezingen zou uitschrijven - twee kwaden waartussen de Catalaanse regeringsleider niet kon kiezen. Een onafhankelijkheidsverklaring zou zijn eer redden, maar ook zijn eigen vrijheid op het spel zetten. Verkiezingen uitschrijven zou voor Puigdemont kiezersbedrog betekenen.

Referendum

Sinds het onwettige referendum over Catalaanse onafhankelijkheid ligt de deelstaat op ramkoers met Madrid. Puigdemont beloofde gevolg te geven aan de uitslag (een overtuigend 'ja'), maar schoof een onafhankelijkheidsverklaring voor zich uit. Van een dialoog, waar Puigdemont op aanstuurde, wilde Madrid niets weten. De Spaanse regering eiste dat Catalonië zou terugkrabbelen en greep naar artikel 155 toen daar geen gehoor aan werd gegeven.

Ook de Catalanen zelf zijn verdeeld. De pro-onafhankelijkheidspartijen hebben een kleine meerderheid in het parlement en hoewel het hardhandige optreden van de Spaanse politie op de dag van het referendum kwaad bloed zette in Catalonië, zijn veel inwoners ook bezorgd over de gevolgen van eenzijdige afscheiding. Enkele grote bedrijven hebben de regio al verlaten voor een onderkomen elders. Ook wordt gevreesd voor een gewelddadige confrontatie wanneer Spanje de macht zal overnemen in Catalonië.


De Catalaanse crisis

Onder bedrijven is een ware exodus uit Catalonië gaande. De Gouden Heks, het bestverkopende loterijkantoor van Spanje, verhuist ook. 'Mijn klanten zijn tegen de onafhankelijkheid.' (+)

De liefde voor het vaderland is voorbij bij Catalaanse voorstanders van afscheiding. Waarom blijft de Spaanse premier Rajoy dan toch zo hardnekkig vasthouden aan de heilige twee-eenheid? Onze correspondent legt het uit. (+)

Veel Catalanen die ja hebben gestemd wilden vooral Spanje onder druk houden. Maar het politiegeweld op de dag van het referendum heeft ook gematigden in beweging gebracht. 'We roepen eenzijdig de onafhankelijkheid uit, en tot ziens.' (+)