'Niet instappen', de Belgische spoorwegen zijn berucht om hun stakingen.
'Niet instappen', de Belgische spoorwegen zijn berucht om hun stakingen. © EPA

Beruchte Belgische spoorwegen staken vandaag (en wellicht voor het laatst)

Geschrapte en vertraagde treinen, zo goed als lege stations en een ochtendspits met de langste file van 2017: het was dinsdag doorbijten voor de Belgische forenzen, want bij de spoorwegen werd gestaakt. Niet eens met overgave, zo bleek: liefst zes op de tien treinen reden. Toch kwam het land tot stilstand, zoals altijd bij een spoorstaking. Maar dat was gisteren waarschijnlijk de laatste keer.

De Belgische regering heeft een wetsvoorstel klaar om bij de spoorwegen een minimale dienstverlening in te voeren: ook bij stakingen wordt dan een deel van de treinritten gegarandeerd. Daarmee hoopt de regering de impact van de vele spoorstakingen in België te beperken. Het wetsvoorstel werd vorige week in het parlement besproken, de goedkeuring wordt eind dit jaar verwacht.

De regering van premier Charles Michel vindt dat de vakbonden door de treinstakingen boven hun gewicht kunnen spelen. Slechts een minderheid van het spoorwegpersoneel neemt deel aan de stakingen, maar gezien de onvoorspelbaarheid van de acties en de complexiteit van het treinverkeer kan ze het hele Belgische spoor platleggen. Critici zien spoorstakingen als vakbondsdoping: minimale inzet, maximaal effect.

Ook dinsdag klonk die kritiek. De staking ging enkel uit van de socialistische vakbond in de publieke sector, die op de dag van de jaarlijkse beleidsverklaring van premier Michel een signaal wilde afgeven tegen diens hervormingsbeleid. De christelijke en liberale vakbond en de privésector staakten niet mee. Toch liet de verstoring van het spoorverkeer zich in het hele land voelen. Forenzen meden uit voorzorg het openbaar vervoer.

Eroderend draagvlak

Met de minimale dienstverlening zou dat moeten veranderen. Volgens de nieuwe wet moet elke spoorwegmedewerker bij een staking drie dagen vooraf laten weten of hij zal meedoen. Op basis van het aantal werkwilligen kan de Belgische spoorwegmaatschappij NMBS dan een aangepast dienstrooster maken en de reizigers informeren. Met de helft van het personeel kan tweederde van alle pendelaars vervoerd worden, schat de NMBS.

'Het zal voor vakbonden minder interessant worden om naar het stakingsmiddel te grijpen', zegt Inez De Coninck, spoorwegspecialiste van de Vlaams-nationalistische N-VA, de regeringspartij die het hardst om de minimale dienstverlening roept. 'Een staking op het spoor heeft nu buitenproportioneel veel effect. Als dat minder wordt, zullen de vakbonden minder snel een staking als drukmiddel inzetten.'

Volgens de vakbonden is de minimumdienst een uitholling van het stakingsrecht, maar dat wordt door de regeringspartijen weersproken. 'Iedereen zal nog steeds mogen staken', zegt De Coninck. 'Je moet het alleen vooraf melden.'

In 2016 vonden in België twaalf spoorstakingen plaats, waarmee de vakbonden vooral veel woede van pendelaars ontlokten

De publieke opinie, zeker in Vlaanderen, is in ieder geval klaar voor de minimale dienstverlening: in een peiling sprak acht op de tien Belgen zich ervoor uit. Na twaalf opeenvolgende spoorstakingen in 2016 zijn veel Belgen stakingsmoe. In krantencommentaren werd de werkonderbreking van gisteren dan ook een 'kamikazeactie' genoemd.

Vraag is alleen of de minimale dienstverlening in de praktijk ook zal werken. Volgens sommige spoordeskundigen kunnen onveilige situaties ontstaan, als te veel reizigers komen opdagen voor te weinig treinen. Maar reizigersvereniging TreinTramBus wuift die bezwaren weg, verwijzend naar Frankrijk, Spanje en Italië, waar de minimumdienst eerder met succes werd ingevoerd.  

Ook de Fransen gaan vandaag staken

Met zijn hervormingsplannen opent president Macron de aanval op de ambtenaren, bij uitstek het symbool voor het Franse sociale model. Zij pikken het niet meer en staken vandaag in het hele land. Hoeveel waarde hechten de Fransen aan de zekerheid van de ambtenarij? (+)