Bange menigte in Malawi gaat op heksenjacht, al zeker vijf 'vampiers' gelyncht
© Julius Schrank / de Volkskrant

Bange menigte in Malawi gaat op heksenjacht, al zeker vijf 'vampiers' gelyncht

In het zuiden van Malawi zijn de inwoners zo bang voor vampiers, dat er tijdens heksenjachten al zeker vijf mensen zijn vermoord. De Verenigde Naties hebben een deel van hun personeel uit twee districten teruggetrokken, omdat de situatie te gevaarlijk is om normaal te werken. President Peter Mutharika heeft een avondklok ingesteld om te voorkomen dat er nog meer mensen worden gelyncht.

De situatie is hier 'zeer onrustig door aanhoudende verhalen over bloedzuigers en het mogelijke bestaan van vampiers', schrijft de VN in een rapport. De president noemt de ontwikkelingen 'verontrustend' en 'afgrijselijk'.

'Het is helaas niets nieuws', zegt Erwin van der Meer, die in Malawi onderzoek heeft gedaan naar kinderen die van hekserij worden beschuldigd en als missionaris en activist slachtoffers van dergelijke verdenkingen heeft geholpen. 'Er vallen jaarlijks tientallen doden omdat mensen uit angst voor magie worden vermoord.'

Mensen slapen uit angst voor vampiers niet meer in hun huizen, maar buiten, in groepen

Het spook van de vampiers waart sinds september door Phalombe en Mulanje, twee arme districten in het zuiden van het land, waar het geloof in heksen en geesten groot is. De lokale krant Malawi Nyasa Times schrijft op 22 september dat mensen elkaar verdrongen in een ziekenhuis in het plaatsje Luchenza om een vrouw te zien die claimde dat onbekenden bloed bij haar hadden weggezogen. Een verpleegster legde uit dat de vrouw alleen sliep, en dat de aanvallers daar misbruik van hadden gemaakt. 'We zijn helemaal niet veilig', riep ze uit. 'Het is vreselijk dat het nu naar ons dorp is gekomen.'

Volgens de krant de Daily Times slapen mensen uit angst voor de vampiers niet meer in hun huizen, maar buiten, in groepen. Sommigen vertellen ternauwernood ontsnapt te zijn. 'Ze hadden hun verzwakkende chemicaliën al verspreid, maar we ontdekten het op tijd', vertelt Peter Kanyeza Phiri aan de verslaggever van het dagblad. De vampiers zouden uit buurland Mozambique komen, en bloed nodig hebben voor rituelen om zichzelf rijk te maken. Volgens sommige inwoners is het onmogelijk de daders te pakken, omdat zij door magische krachten in katten of honden konden veranderen.

Zodra er schaarste is, zie je dat de angst voor hekserij een vlucht neemt

Erwin van der Meer deed in Malawi onderzoek

'Het geloof in vampiers, of zoals ze het letterlijk noemen, bloeddrinkers, is al eeuwen oud', vertelt Van der Meer over de telefoon. 'Mensen zijn constant bang voor toverij. Als het een keer slecht met hen gaat, als ze ziek worden of een ongeluk krijgen, dan is de eerste gedachte dat iemand zijn magische krachten heeft gebruikt en wordt een zondebok gezocht. Bloed speelt bij dit geloof een belangrijke rol: dat is nodig voor rituelen en kan een heks meer kracht geven.'

Van der Meer is niet verbaasd dat de vampiers zich juist deze tijd van het jaar aandienen: het is al maanden droog in het land, en de regentijd begint pas in november. 'Zodra er schaarste is, zie je dat de angst voor hekserij een vlucht neemt. Kwetsbare mensen zijn vaak het slachtoffer: kinderen, ouderen en mensen met bijvoorbeeld een geestelijke beperking.'

Volgens de VN vinden er wereldwijd steeds meer heksenjachten plaats

De autoriteiten proberen mensen al weken tot kalmte te manen. 'Men moet beseffen dat er sinds mensenheugenis geruchten over vampiers bestaan, maar dat geen enkel geval ooit is bewezen', zei regeringswoordvoerder James Kadadzera in september.  De parlementariër Patricia Kaliati, die zelf afkomstig is uit Mulanje, loofde zelfs een beloning uit van 100.000 kwacha (omgerekend 115 euro, en dat is vijf maandsalarissen) voor degene die haar een echte vampier kan laten zien. 'Dood hem niet, maar breng hem naar mij', liet ze weten.

De Verenigde Naties hielden deze maand voor het eerst een bijeenkomst over geweld rond hekserij. Volgens de VN vinden er wereldwijd steeds meer heksenjachten plaats, wat leidt tot slaag, verbanning, het afsnijden van lichaamsdelen, amputatie van ledematen, martelingen en moord. Er is besloten meer onderzoek te doen en data te verzamelen. Verder zullen bijvoorbeeld wetten worden herzien en moet er meer toezicht komen op traditionele genezers.