Asma Jahangir demonstreerde als tiener tegen de dictator die haar vader gevangen had gezet. Later vertegenwoordigde zij hem als zijn advocaat.
Asma Jahangir demonstreerde als tiener tegen de dictator die haar vader gevangen had gezet. Later vertegenwoordigde zij hem als zijn advocaat. © REUTERS

Asma Jahangir (1952-2018) gaf Pakistaanse vrouwen, liberalen en minderheden een stem

De liefde voor haar geboorteland Pakistan was een moeilijke liefde voor mensenrechtenactiviste Asma Jahangir. Toch peinsde ze er niet over te vertrekken.

Al op jonge leeftijd leerde Asma Jahangir hoe de macht van Pakistaanse generaals op een mensenleven kan ingrijpen. Ze kwam uit een welgestelde, invloedrijke familie. Maar toen ze 6 jaar oud was, eindigde dat veilige, comfortabele leven. Er werd er een militaire coup gepleegd en haar vader verzette zich tegen het militaire regime. Hierop vestigde de geheime dienst zich aan de overkant van de straat en de nummerborden van al het bezoek werden geregistreerd, vertelde Jahangir later in een interview met de New Yorker.

Drie jaar na de coup, in 1961, werd haar vader gearresteerd. 'Ze kwamen midden in de nacht met brandende toortsen. De politie omsingelde het huis en sloeg op de deuren. Het was angstaanjagend.'

Maar het schrok Jahangir niet af. Haar leven lang ging ze de strijd aan met generaals, politici, extremisten en mullahs  en dat zijn in Pakistan formidabele tegenstanders. De internationaal gelauwerde mensenrechtenactivist overleed zondag in een ziekenhuis in Lahore aan een hartaanval. Ze is 66 jaar geworden. Ze laat een echtgenoot, een zoon en twee dochters na.

Als tiener demonstreerde zij tegen de dictator die haar vader gevangen had gezet. Ze besloot rechten te gaan studeren, een in Pakistan zeer ongebruikelijke keuze voor vrouwen. Als advocaat kwam ze op voor mishandelde echtgenotes, voor religieuze minderheden of straatarme families van wie de leden als slaaf werkten in bijvoorbeeld baksteenfabrieken.

Op een dag vroeg een rechter aan Jahangir waarom ze mensen, die zo vreselijk stonken, had meegenomen naar de rechtbank. 'U bent hier juist voor hen', was haar reactie, zo vertelde ze het Pakistaanse tijdschrift The Herald.

Nederlandse Geuzenpenning

Jahangir gaf vrouwen, liberalen en minderheden een stem in een land waar dergelijke stemmen vrijwel direct gesmoord worden. Ze richtte de onafhankelijke Mensenrechtencommissie van Pakistan op en was tussen 2004 en 2010 VN-rapporteur voor godsdienstvrijheid. Ook was ze een van de oprichters van het Womens Action Forum, een organisatie die het opnam tegen de volgende Pakistaanse dictator Zia ul-Haq, die de rechtspraak in Pakistan islamiseerde. In 2002 kreeg ze de Nederlandse Geuzenpenning uitgereikt, een van de vele internationale prijzen die ze heeft ontvangen.

Haar onverzettelijke optreden werd Jahangir niet door iedereen in dank afgenomen: een van haar cliënten is op haar kantoor vermoord, ze is onder huisarrest geplaatst, werd constant bedreigd en zat in de gevangenis, terwijl ze ook moeder van drie kinderen was. Nadat ze in 1983 voor het eerst was gearresteerd, vroegen klasgenootjes aan Munizae, de oudste van het stel, of haar moeder 'iets had gestolen'. Toen Jahangir weer was vrijgelaten, probeerde ze het thuis te doen klinken als een opwindend avontuur. Het klonk zo spannend dat Munizae haar moeder vroeg of ze de volgende keer alsjeblieft mee mocht.

Soms kreeg Jahangir te horen dat ze zich te veel concentreerde op de problemen in haar eigen land, terwijl er in de rest van de wereld toch ook prangende mensenrechtenkwesties speelden. 'Zeker', was daarop haar antwoord, 'ik maak me grote zorgen over mensenrechtenschendingen in het Indiase Kashmir, of over de Rohingya in Myanmar. Maar mijn eerste zorg ligt bij de problemen in mijn eigen huis, omdat ik me meer verbonden voel met de mensen met wie ik leef. Ik voel daar meer passie voor. Ik denk dat het hol zou klinken als ik maar bleef praten over de rechten van Kashmiri, en niets zou zeggen over de vrouwen in mijn eigen achtertuin.'

Pakistan is nog lang niet het land waar Jahangir zo hard voor vocht, maar ze is er altijd hartstochtelijk veel van blijven houden. Ook toen ze haar leven niet zeker was, weigerde Jahangir Pakistan te verlaten. 'Ik blijf hier', zei ze tegen de Britse krant The Telegraph. 'Mijn voorouders zijn hier begraven en mijn leven is op deze plek.'