Een Palestijnse man kijkt naar de toespraak van Trump in een café in Jeruzalem.
Een Palestijnse man kijkt naar de toespraak van Trump in een café in Jeruzalem. © AFP

'Frisse manier van denken', zegt Trump: Amerika erkent Jeruzalem als hoofdstad Israël

Amerika erkent Jeruzalem als hoofdstad van Israël en gaat zijn ambassade naar de stad verhuizen, zo heeft Donald Trump woensdag bekendgemaakt. De president denkt dat een 'frisse manier van denken' de problemen in het Midden-Oosten kan oplossen. Maar hij bedient hiermee vooral ook de hard-christelijke kern van zijn aanhang.

Trump zei dat het de 'hoogste tijd' was voor deze 'stap in het vredesproces'. Volgens hem is de erkenning van Jeruzalem 'noodzakelijk' en 'in het belang van de Verenigde Staten, op weg naar vrede'. Hoewel de bouw van een ambassade nog jaren kan duren, zei hij dat er meteen architecten worden gecontracteerd.

Geen enkel land heeft nog een ambassade in Jeruzalem, omdat de status van de voor drie religies heilige stad zo omstreden is en een cruciaal onderdeel van een eventueel vredesakkoord tussen Israël en de Palestijnen.

Hete aardappel

Trump lost met zijn besluit niet alleen een eigen verkiezingsbelofte in, maar ook die van andere presidenten en politici. Zowel Bill Clinton als George W. Bush zeiden in hun campagnes dat Jeruzalem als hoofdstad van Israël moest worden beschouwd. Ook in de Democratische partijprogramma's van de afgelopen zestien jaar staat dat Jeruzalem de (ongedeelde) hoofdstad van Israël is.

In 1995 nam het Congres zelfs een wetsvoorstel aan, waarin tot de verhuizing van de Amerikaanse ambassade van Tel Aviv naar Jeruzalem werd besloten. Opeenvolgende presidenten hebben die hete aardappel voor zich uitgeschoven, door elke zes maanden een handtekening te zetten onder een vrijwaringsbesluit. Deze houding tegenover het Midden-Oosten werd het helderst verwoord door het Obama-Witte Huis: 'Doe geen stomme dingen.'

'Sommigen noemden dat gebrek aan moed, maar het was hun beste inschatting', zei Trump woensdag. Ook hij deinsde in juni nog terug voor de verhuizing, en tekende de 'waiver', net als zijn voorgangers.

Veel van Trumps kabinetsleden zouden tegen het besluit zijn, onder wie minister van Buitenlandse Zaken Tillerson en minister van Defensie Mattis

'Nieuwe benadering van conflict'

Dat gaf zijn schoonzoon Jared Kushner de tijd om als speciale gezant aan de vrede te werken - maar hij lijkt weinig te zijn opgeschoten. 'We zijn niet dichterbij een vredesakkoord gekomen', zei Trump. 'En toen ik gekozen werd, beloofde ik met open ogen naar de problemen te kijken. Dit is een nieuwe benadering van het conflict.'

Volgens bronnen waren veel van Trumps kabinetsleden tegen het besluit, onder wie minister van Buitenlandse Zaken Rex Tillerson en minister van Defensie Jim Mattis. Het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse zaken adviseerde zijn diplomaten woensdag om 'alle niet-noodzakelijke' reizen naar het gebied twee weken uit te stellen.

De weerstand van zijn adviseurs was te beluisteren in Trumps toespraak, waarin een paar nuances verstopt zaten. Trump zei dat Amerika nog steeds streeft naar een tweestatenoplossing ('als de twee partijen dat ook willen'), waarbij zowel Israël als de Palestijnen een eigen land krijgen. De grenzen van die staten, maar ook van Jeruzalem, moeten door die partijen worden vastgesteld. Dat betekent in theorie dat oost-Jeruzalem ook nog steeds de hoofdstad van een Palestijnse staat kan worden, zoals de Palestijnen willen.

Een andere doelgroep voor het Jeruzalem-besluit is een aantal conservatief-Joodse donateurs van de Republikeinen

Maar die subtiliteiten zijn de kleine lettertjes onder een vette kop. Trump houdt van de botte bijl, of het nou om de bouw van een Muur of het schrappen van natuurparken gaat - dit zijn de boodschappen die aankomen, bij zijn achterban. Het bijvijlen laat hij aan anderen over.

In dit geval bedient hij met de botte bijl vooral zijn evangelische achterban, voor wie Israël een heilig land is dat tegen de Filistijnen moet worden beschermd. Zij spelen een belangrijke rol in de zuidelijke staat Alabama, waar de Republikeinse Senaatskandidaat Roy Moore onder vuur ligt wegens het najagen van tienermeisjes in het winkelcentrum; als zij in groten getale (op hem) gaan stemmen, kan Moore op 12 december gewoon winnen. Trump is dit weekend in Alabama om campagne te voeren voor Moore.

Een andere doelgroep voor het Jeruzalem-besluit is een aantal conservatief-Joodse donateurs van de Republikeinen, zoals de casinomagnaat Sheldon Adelson, een steunpilaar van Trump die tijdens de afgelopen verkiezingsrace op het laatste moment nog 25 miljoen dollar in de campagnekas stortte.

Trump zei wel onrust te verwachten, in het Midden-Oosten. De president riep na zijn radicale besluit 'gematigde stemmen' op om de 'najagers van haat' in toom te houden.

De Nederlandse regering vindt de erkenning van Jeruzalem als hoofdstad 'overstandig en contraproductief', zo zei minister van Buitenlandse Zaken Halbe Zijlstra in Brussel. Het ministerie heeft het reisadvies voor Israël en de Palestijnse gebieden aangepast. 'Vermijd demonstraties en plekken waar veel mensen komen.'

Waarom er al jaren tranen vloeien in Jeruzalem

Welke risico's neemt Trump?
Drie redenen waarom het besluit om Jeruzalem als hoofdstad van Israël te erkennen, zo omstreden is.

Tranen in Oost-Jeruzalem
De verovering van Oost-Jeruzalem, dit jaar vijftig jaar geleden in de Zesdaagse Oorlog, bracht veel Israëliers tot tranen. Die vloeien er nog steeds, nu vooral in de moslimwijk waar meer en meer Joden zich vestigen. Lees het verhaal en bekijk voor/na-foto's. 

Drie vragen en antwoorden
In zes dagen (5 t/m 10 juni 1967) versloeg Israël de legers van Egypte, Syrië en Jordanië en veroverde het de Sinaï, de Golan, de Westelijke Jordaanoever en oostelijk Jeruzalem. Hoe zat het ook alweer?