Waterdrinker destilleert een stroom aan historie tot serieuze maatschappijkritiek: cynisch, spottend, exuberant
© de Volkskrant

Waterdrinker destilleert een stroom aan historie tot serieuze maatschappijkritiek: cynisch, spottend, exuberant

Boek (fictie) - Tsjaikovskistraat 40 - Een autobiografische vertelling uit Rusland

Morrend en spottend sleept Pieter Waterdrinker de lezer mee door zijn wonderbaarlijke Rusland. Tegelijkertijd krijgen wij, de 'hypocriete mazzelaars' uit het Westen, de volle laag.

Fictie

Pieter Waterdrinker
Tsjaikovskistraat 40 - Een autobiografische vertelling uit Rusland
Nijgh & Van Ditmar; 431 pagina's; 24,99 euro.

Honderd jaar geleden marcheerden muitende militairen, arbeiders met sabels, opgeschoten jongens en kinderen met bajonetten door de Tsjaikovskistraat in Sint Petersburg, op weg naar het nabijgelegen paleis waar destijds de Doema zetelde. De tsaar werd afgezet en een aantal maanden later nam Lenin de macht over.

In diezelfde straat, die 'slagader' van de Russische revolutie, woont nu al jarenlang Pieter Waterdrinker (1961) die ons in zijn negende roman, Tsjaikovskistraat 40, door een woelige Russische eeuw gidst. Met tegenzin, dat wel. Hij heeft het gehad met 'de intens corrupte Nederlandse literaire wereld'. Het is dat zijn uitgever vraagt om 'een boekje' net op het moment dat zijn sympathieke zwager bij hem aanklopt voor een lening.

En dus besluit hij mopperend 'dat pleurisboek over die revolutie' te gaan schrijven

En dus besluit hij mopperend 'dat pleurisboek over die revolutie' te gaan schrijven, terwijl hij er nota bene al een boek over geschreven hééft: Lenins balsem (2013), dat door gedoe bij uitgeverij Prometheus niet opnieuw uitgegeven kon worden maar nu toch nog bij Nijgh & Van Ditmar verschenen is. In die roman vervlecht Waterdrinker de geschiedenis van de USSR met eigen memoires; sterke verhalen over de schimmige toeristenbusiness in Moskou waarin hij als jongeman terechtkomt, de charlatans met wie hij te maken heeft, Russen die uren in de rij staan voor een pondje gehakt tegenover het champagnebad dat hij neemt met zijn vriendin. Allemaal zaken die we weer tegenkomen in het autobiografische Tsjaikovskistraat 40.

Waar Lenins balsem satire is met een schepje geschiedenis, is dit boek het omgekeerde: een stroom aan historie die Waterdrinker destilleert tot serieuze maatschappijkritiek. Want hoe groot is het verschil tussen de duizenden verpauperde arbeiders uit Sint Petersburg die in 1905 de dichtgevroren rivier de Neva overstaken, richting het Winterpaleis van de tsaar, smekend om gerechtigheid en bescherming, en de vluchtelingen die nu de Middellandse Zee proberen over te steken?

Een keuken is nooit gewoon vies, nee, gasfornuizen zijn 'als leprozen met dikke korsten' overwoekerd

De Russische adel die na de februariopstand in 1917 in allerijl het rijtuig liet bespannen met rode teugels - als bewijs dat men heus begaan was met het arme volk - rijmt Waterdrinker met de hedendaagse westerse beschaving, waarin we preventief de rode teugel zijn gaan voeren. In een weergaloze, acht pagina's tellende zin beschrijft hij 'het Rijk van de Rode Teugel' waarin wij, de hypocriete mazzelaars uit het Westen, door de lucht vliegen in een gouden koets en reuze-solidair zijn met de minderbedeelden op de grond. Het is liefde die niets kost, meent Waterdrinker. En als het daar beneden hommeles dreigt te worden, schermen we met: 'een mens dat het goede bepleitte voor andere mensen kon nooit een slecht mens zijn'.

Dit is Waterdrinker op zijn best. Cynisch, spottend, exuberant; zowel qua inhoud als qua stijl. Een keuken is nooit gewoon vies, nee, gasfornuizen zijn 'als leprozen met dikke korsten' overwoekerd, vissen zien eruit als 'knuppels waarmee je een mens de hersens kon inslaan', zelfs de boeketten in een bloemenwinkeltje zien er deprimerend uit, 'alsof ze eerst ergens op een graf hadden gestaan'.

Morrend sleept de schrijver je mee door zijn wonderbaarlijke Rusland, vol vreemde figuren, zwervers en miljonairs, geheimen achter gecapitonneerde deuren, blinkende paleizen, stinkende hotelkamers en bizarre ontmoetingen. Schijnbaar lukraak, vrijuit associërend, lijnen trekkend naar de fascinerende geschiedenis van het land. Het kan niet anders of Waterdrinker heeft per ongeluk toch nog lol in het schrijven gehad.