Spitsvondigheid komt ook terug in Marsmans boeken
© Valentina Vos

Spitsvondigheid komt ook terug in Marsmans boeken

Zo ook in haar nieuwe roman (***) en dichtbundel (****)

De spitsvondige manier van kijken uit Marsmans poëzie zit ook in haar roman.

Lieke Marsman, Het tegenovergestelde van een mens (***), fictie.
Atlas Contact; 176 pagina’s; € 19,99.

Lieke Marsman, Man met hoed (****), poëzie.
Atlas Contact; 128 pagina’s; € 24,99.

Door de mens wordt de natuur onherstelbare schade toegebracht, en tegelijk zijn het mensen die daar iets aan zouden kunnen doen. Maar diezelfde mens heeft er grote moeite mee de centrale plaats op te geven die hij in het universum meent in te nemen.

Ziedaar een van de vraagstukken waarmee de aardwetenschapper Ida (29) worstelt. Zij is de verteller uit Het tegenovergestelde van een mens, de eerste roman van Lieke Marsman (1990). Ida is een adept van de Canadese activistische schrijfster Naomi Klein, die stelde dat klimaatverandering alleen kan worden bestreden als we ook de multinationals aanpakken. In haar naïviteit noteert Ida dat economie en natuur 'per definitie niets' met elkaar te maken hebben. Toch zijn de wetten en golfbewegingen van vraag en aanbod, schaarste en overvloed, en investering en opbrengst frappant genoeg op beide terreinen werkzaam.

Columnachtige hoofdstukjes

Maar Ida is dan ook niet de hele dag met haar vak bezig. Haar overpeinzingen gaan over alles: klimaat, liefde, taal, seksualiteit, hoop en angst, binnen- en buitenwereld. De column-achtige hoofdstukjes die de kern van dit boek vormen, worden door een dun verhaaltje bijeengehouden: de opwarming van de aarde leidt tot een vloedgolf in de Italiaanse Alpen, en tot het knappen van Ida's relatie met de jonge promovenda Robin.

Een persoonlijke tragedie en een drama op macro-niveau: wat kun je daar als individu tegenover stellen? Ida's redding is haar spitsvondige manier van kijken, redeneren en formuleren - zoals haar geestelijk moeder Lieke Marsman die ook in haar poëzie heeft laten zien ('Zijn we toch maar mooi uit eenwording/ twee gewonden geworden') die door haar nieuwe uitgever nu al is verzameld in Man met hoed. Het is de vorm, niet het verhaal, die Het tegenovergestelde van een mens spannend houdt. In een depressieve bui, waarin ze niets meer voelt, maakt ze een lijstje met negen dingen die apathisch verdriet kunnen oproepen, met daaronder 'tijdschriften op een glazen wachtkamertafel' en 'een goedkope schoenenwinkel in de jaren '90'.

Proza-proeve

Dat doet denken aan de '13 manieren om in tranen uit te breken' van Fritzi ten Harmsen van der Beek in Neerbraak (1969), met onder meer 'Denken aan de eventuele onjuistheid van het lied Irgendwo gibt es ein Wiedersehn'.

Dat was proza van een dichteres, zoals ook deze proza-proeve van Marsman het werk van een poëtische geest is. Haar gedachten over de verstrengeling van angst en hoop (de hoop op een angstvrije dag is een geslaagde dag), over haar hekel aan de zee en het strand (nergens kun je schuilen en de wind heeft vrij spel), of over de ontdekking en het gevaar van lezen (als tiener las ze over vrouwen die met iedereen omgingen en niemand nodig hadden, terwijl ze zelf met niemand omging en iedereen nodig had), zeggen net zoveel over die ene Nederlandse vrouw met liefdesverdriet als over de mens in deze ongewisse tijden.

Daar hoeft Lieke Marsman in elk geval niet onzeker over te zijn: haar stijl staat.

Lees hier het interview met Lieke Marsman

Lieke Marsman schreef een roman over de dreigende ondergang van de wereld. Met een supernavelstaarderige hoofdpersoon. Want navelstaren is juist goed. 'Sommige leiders zouden best meer aan zelfreflectie mogen doen.'