Gene Wilder als fabriekseigenaar Willy Wonka in de verfilming van Sjakie en de chocoladefabriek uit 1971.
Gene Wilder als fabriekseigenaar Willy Wonka in de verfilming van Sjakie en de chocoladefabriek uit 1971. © ANP KIPPA

Sjakie (van de chocoladefabriek) was in Roald Dahls eerste versie een zwart jongetje

Weduwe Roald Dahl hoopt op heruitgave met oorspronkelijk idee

Sjakie Stevens, de hoofdpersoon uit het kinderboek Sjakie en de chocoladefabriek van Roald Dahl, was aanvankelijk een zwarte jongen. Op aandringen van de literair agent van de Britse schrijver werd Sjakie bij het verschijnen van het boek in 1964 veranderd in een witte jongen. Dit hebben Liccy Dahl, de weduwe van de meesterverteller, en biograaf Donald Sturrock aan de Britse omroep BBC laten weten.

'De eerste Sjakie over wie hij schreef was een zwart jongetje', vertelde Liccy Dahl op BBC Radio 4. Toen haar de vraag werd gesteld waarom de hoofdpersoon uiteindelijk wit is, antwoordde ze: 'Ik weet het niet. Het is heel jammer.' Volgens biograaf Donald Sturrock vond Dahls literair agent destijds een zwarte Sjakie een slecht idee. 'Hij was bang dat een zwarte hoofdpersoon niet zou aanslaan bij de lezers. Die zouden zich afvragen waarom hij zwart was.'

Dahls weduwe zei te hopen dat in een heruitgave het oorspronkelijke idee van haar man, een zwarte Sjakie, alsnog zal worden gebruikt. Het zou niet voor het eerst zijn dat er een etnische aanpassing wordt aangebracht aan het boek dat werd uitgegeven onder de originele titel Charlie and the chocolate factory. Zo kreeg Dahl stevige kritiek omdat in de eerste uitgave van het boek het dwergenvolk de Oempa Loempa's zwarte pygmeeën uit Afrika waren die werkten in de chocoladefabriek. Van Willy Wonka. Volgens mensenrechtenorganisaties deed dit sterk denken aan slavernij. Dahl ontkende de beschuldigingen, maar in latere edities werden de Oempa Loempa's 'rozig wit' en waren ze afkomstig uit de fantasiewereld Loempaland.

Verfilming

Sjakie en de chocoladefabriek is het bestverkochte boek van Roald Dahl, met wereldwijd ruim 1 miljoen verkochte exemplaren. Het verhaalt over de arme jongen Sjakie wiens diepste wens in vervulling gaat als hij een Gouden Toegangskaart vindt in een reep chocola: hij krijgt samen met enkele andere kinderen een rondleiding door de geheimzinnige chocoladefabriek van Willy Wonka.

Het kinderboek werd tweemaal verfilmd. De eerste keer was in 1971 met Gene Wilder in de rol van de excentrieke Willy Wonka. Twaalf jaar geleden speelde Johnny Depp de eigenaar van de chocoladefabriek in de filmversie van regisseur Tim Burton. Naast de films verschenen van Dahls boek ook een musical, een hoorspel en een videospel.

Dahl schreef begin jaren zeventig nog een vervolg op zijn bestseller waarin Sjakie ook een hoofdrol speelde: Sjakie en de grote glazen lift. Hierin neemt Willy Wonka Sjakie, zijn ouders en grootouders mee in zijn magische glazen lift die overal heen kan vliegen. Andere populaire boeken van de in 1990 overleden schrijver zijn onder meer Matilda, Daantje de Wereldkampioen, De Heksen en de GVR (Grote Vriendelijke Reus).