Schrijver Bennie Roeters op zoek naar lezers in Meppel: 'Pijnlijk hoor, zes mensen'

Ook voor zijn vijfde boek moet prijswinnende auteur op toernee

Al won hij prijzen en kreeg hij lovende recensies, ook voor zijn vijfde boek moet schrijver Bennie Roeters er alles aan doen om lezers voor zich te winnen. Daarom tourt hij langs boekwinkels. 'Pijnlijk hoor, zes mensen.'

Twee keer kreeg schrijver Bennie Roeters (65) een boekcontract bij uitgeverij Querido, twee keer bij uitgeverij Ambo Anthos. Gerenommeerde namen. Voor zijn derde boek, Gagarins engelen, won hij de prijs voor het beste Groninger boek 2010. Ook zijn vierde boek Kronkjaar kreeg goede recensies. Toch moest hij voor zijn vijfde boek op zoek naar een nieuwe uitgever: de verkoopcijfers van zijn boeken zijn te laag.

Roeters besloot het verderop te zoeken. Nu zit hij bij uitgeverij Passage in Groningen - vooral in het noorden van het land bekend.

Op vrijdagochtend vertrekken Roeters en ik vanuit Amsterdam naar Groningen. Hij moet nog wat regelen met zijn uitgever en als ik daar bij ben, krijg ik alvast een beeld van wat er komen gaat. We komen rond lunchtijd aan bij Passage en ontmoeten uitgever Anton Scheepstra (59), een lange, slanke, kale man.

Roeters heeft me gewaarschuwd dat ik als Limburgse misschien een cultuurschok zal krijgen, want of we een lunch zullen krijgen, weet hij niet. Op het station hebben we daarom voor de zekerheid een broodje gekocht. Zelf is Roeters in Groningen geboren en opgegroeid in Drenthe.

Bij binnenkomst krijgen we van uitgever Scheepstra de voorjaarscatalogus aangereikt met de boekaanbiedingen voor komend voorjaar. Hij kijkt er verheugd bij. Zelf heeft hij al geluncht, maar we mogen ons broodje gerust opeten. 'Heb je een bordje?', vraag ik. Voor de vorm kijkt hij om zich heen: nee. Ik leg mijn broodje op de voorjaarscatalogus.

Signeertour

Scheepstra doet alles zelf. De teksten voor de catalogus, de drukproefcorrectie, het omslag en, heel belangrijk: de pr

Scheepstra doet alles zelf. De teksten voor de catalogus, de drukproefcorrectie, het omslag en, heel belangrijk: de pr. Voor dit boek heeft hij ter promotie een signeertour voor Roeters bedacht langs vijf plaatsen: Groningen, Meppel, Amen, Assen en Eelde.

Roeters schrijft behalve boeken ook scenario's. En hij geeft les aan de Schrijversvakschool in Amsterdam. Voor zijn vijfde boek koos hij als onderwerp het leven van amateur-archeoloog Tjerk Vermaning: een bestaande figuur in het Drenthe van de jaren zestig en zeventig die diverse spectaculaire archeologische vondsten deed. Vals, zo bleek later. Hij werd veroordeeld wegens oplichting, maar vrijgesproken omdat niet bewezen kon worden dat Vermaning zelf de vondsten had vervalst. Drenthe stond op zijn kop. Roeters schreef er een roman over: Tjerk.

Op Facebook heeft Roeters zichzelf 'aanwezig' gemeld bij het event Tjerk-tour. Een Groninger reageert dat hij benieuwd is wat er in hemelsnaam nu weer over Tjerk Vermaning is geschreven. Roeters: 'Ze poetsen hun hooivorken op!'

De Tjerk-tour begint op een herfstige dinsdagavond: Roeters en ik stappen opnieuw in de trein naar Groningen. Inmiddels heb ik zijn boek gelezen. Bondige zinnen, nostalgie, humor en een verrassend einde. Ik ben gegrepen door het verhaal en vraag me af of sommige gebeurtenissen echt zo zijn gegaan. 'Nee, natuurlijk niet!', zegt de schrijver lachend.

Roeters zal vanavond in Groningen worden geïnterviewd bij Godert Walter, een kleine boekenwinkel. Een verkoper haalt twee cappuccino's voor ons aan de overkant van de straat, zijn koffieapparaat is stuk. Het is donker buiten, mensen druppelen binnen. Ze kopen het boek direct op voorhand.

Plastic klapstoeltjes

Twee oude vrienden uit Paterswolde komen binnen, uit Roeters' hippieverleden. Van de twaalf mensen zijn er vijf onbekenden

Roeters wordt aan een tafeltje in de etalage gezet. Voor hem staan twaalf plastic klapstoeltjes. Net een schoolklasje. 'Ha Frits! Ha André!', roept de schrijver. Twee oude vrienden uit Paterswolde komen binnen, uit Roeters' hippieverleden. Van de twaalf mensen zijn er vijf onbekenden.

Af en toe komen Groningse studenten in het portaal van het winkeltje ons bekijken, de hand boven hun ogen tegen de ruit. Alsof wij hen niet kunnen zien. Hun studentenhuis is boven de zaak.

Interviewer Douwe van der Bijl begint eerst even met een anekdote over zichzelf. Hij komt uit Borkum. En nu wil het lot dat hij volgende week heeft afgesproken met iemand die hij goed kent en die ook Tjerk heet.

Roeters: 'Nou, kijk aan.'

Roeters vertelt dat hij een synopsis schreef voor een televisieserie over Tjerk Vermaning. 'De EO had interesse', zegt hij. 'Eventjes.'

In zijn synopsis bestond de aarde miljoenen jaren en daar haakte de EO af. De aarde is volgens de christenen niet ouder dan vijfduizend jaar. De man in de ribfluwelen broek, historicus, steekt zijn vinger op: '4.332 jaar, om precies te zijn. Jazeker.' Iemand zegt: 'Misschien is het iets voor Omroep Max.'

'Nou, inderdaad', zegt een ander. Roeters heeft een meedenkend publiek.

Op verzoek leest hij een passage voor. 'Tjerk Vermaning was een prijswinnaar, een cultureel hooggeplaatste persoon en Tjerk zelf was de laatste om dat te ontkennen. Het zou niet lang meer duren of hij zou een vaste aanstelling krijgen als eredoctor. Met zo'n vaste aanstelling kon je niets gebeuren en dan kwamen de vrouwtjes vanzelf.'

Onder professoren

Een vraag uit het publiek: 'Waarom heb je hem bijvoorbeeld niet Derk Vermaning genoemd?' Roeters komt met een uitgebreid antwoord, maar het komt erop neer dat Tjerk een brand is. Een merk, verduidelijkt hij.

Iemand heeft het boek al gelezen en vindt het Hermansiaans aandoen, een beetje à la Onder professoren (dat zich afspeelt in het Groninger academisch milieu, red.). Een compliment, vindt Roeters.

'Wat ik wel mooi vond aan het boek', zegt hij. 'Of ja, ik heb het zelf geschreven natuurlijk, is het feit dat we allemaal aas zijn aan de haak van een ander.' Een mooie afsluiter.

Boekhandelaar Erwin de Vries nodigt iedereen uit achterin de zaak. 'Daar is nog de gelegenheid om na te praten en het glas te heffen met een zoutje.' Op één vriend na is iedereen weg. Maar goed ook, we moeten op onze OV-fietsen naar het station voor de laatste trein. Als bedankje mag Roeters een boek uitzoeken. In de trein vraag ik welk boek hij heeft uitgezocht.

Of ja, ik heb het zelf geschreven natuurlijk, is het feit dat we allemaal aas zijn aan de haak van een ander

Bennie Roeters

'Onder professoren.'

'Heb je dat nooit gelezen?'

'Probeer jij maar eens een boek uit te zoeken in één minuut.' Om 1 uur 's nachts komen we aan op Amsterdam Centraal. De uitcheckpaal schrijft 26 euro af. We reisden eersteklas, om de tour wat cachet te geven. Roeters haalt een bamischijf uit de muur. Ik hoor hem mompelen. 'Wat zeg je, Bennie?'

'Deze tour kost mij alleen maar geld.'

Op een vrijdagavond rijden we naar Meppel. Roeters heeft een mini-interview in een boekhandel. In de auto op de weg erheen zegt hij: 'Je hebt nu een paar noorderlingen ontmoet. Misschien heb je al gemerkt dat ze iets stugger zijn.'

Afgepoeierd

Ik dacht het hele gesprek dat ik werd afgepoeierd, erg pijnlijk, maar opeens zei die mevrouw vanuit het niets: ik heb er heel veel zin in!

Bennie Roeters

Hij heeft intussen zelf naar de bibliotheek in Havelte gebeld om te vragen of hij daar ook mag signeren. Dat leek hem een overwinning. Die overwinning zit 'm in zijn wat verlegen aard. 'Ik dacht het hele gesprek dat ik werd afgepoeierd, erg pijnlijk, maar opeens zei die mevrouw vanuit het niets: ik heb er heel veel zin in!'

Havelte zit nu dus ook in de tour.

Bij een kebabzaak eten we aan de bar een broodje shoarma. Roeters heeft zijn rug naar me toegekeerd; hij wil zijn aanstaande interview voorbereiden.

Boekhandel Riemer Barth in Meppel is een ruime, sfeervolle zaak waar eigenaar Rudolf Sietsema ons de plek wijst waar Roeters zal worden geïnterviewd: in de kinderboekenhoek. Er staan zes stoelen klaar. Rudolf: 'Van drie mensen weet ik dat ze komen.' Het lijkt of hij een lach moet onderdrukken. Daarna: 'Mocht het alsnog stormlopen, dan heb ik er zo wat stoelen bijgezet.'

We zijn uiteindelijk met zes mensen. De jongste is een 65-jarige oud-klasgenoot van de schrijver. De regionale pers is ook aanwezig: een fotograaf van De Nieuwe Meppeler.

Interviewer Louis Stiller begint. Roeters vraagt: 'Horen jullie mij goed?'

De interviewer: 'Misschien kun je iets beter articuleren.' Roeters wil soms wat binnensmonds praten. Hij vertelt over Tjerk, dat het een soort held was die inging tegen de gevestigde orde. 'Een soort Tijl Uilenspiegel.'

Het is koopavond. Achter Roeters lopen klanten met hun hoofd gedraaid te speuren naar boeken in de wandkast. Bennie kijkt een paar keer achter zich en zegt tegen niemand in het bijzonder: 'Dit is toch wel heel informeel. Kom erbij, zou ik zeggen, kom erbij.' De klanten horen het niet.

De interviewer: 'Waarom heb je Tjerk niet Durk Durksen genoemd, ik zeg maar wat.' Bennie beantwoordt de vraag alsof het de eerste keer is. 'Ik zou wel gek zijn om Tjerk een andere naam te geven, zo'n mythische figuur.' Dan valt opnieuw het Engelse woord brand. 'Tjerk is een merk.'

Roeters gaat weer voorlezen. 'Mag ik nog wat water? Ik wil me niet aanstellen, maar de lucht slaat een beetje op m'n..., misschien komt het door het articuleren.'

Hij graait in zijn tas. 'Ik pak even mijn eigen boek.'

De interviewer: 'Ja, slim, deze moet nog verkocht worden.' Hij houdt het voorbeeldexemplaar omhoog.

'Knienekeutels'

Na afloop mag Roeters van Sietsema's vrouw een reep chocola uitzoeken als bedankje. Ik krijg een doosje 'Knienekeutels'.

Door een noodweer rijden we met 80 kilometer per uur terug naar Amsterdam. De ruitenwissers krijgen het amper gebolwerkt. 'Pijnlijk hoor, zes mensen. En die meneer links dommelde steeds een beetje weg, zag je dat?' Roeters vindt dat ze op zijn minst een fles wijn hadden kunnen geven, of een bloemetje. 'Wat hebben we nu: Knienekeutels.'

Ik zeg dat de boekhandelaar me heeft verteld dat er bij schrijver Christine Otten maar drie mensen waren gekomen, terwijl een erg succesvol toneelstuk op haar boek is gebaseerd.

'Bij Christine Otten? Drie mensen? Dus zes is zo slecht nog niet!'

Pijnlijk hoor, zes mensen. En die meneer links dommelde steeds een beetje weg, zag je dat?

Bennie Roeters

Ik vraag of zijn drie zoons zijn boeken lezen. 'De oudste leest graag, de andere twee niet zo.' Zijn oudste woont in Amerika. Hij wilde Tjerk via de website van de uitgeverij bestellen, om zijn vader niet lastig te vallen met het versturen van het boek. 'Maar hij kreeg een mailtje van de uitgever: 'Daar kan ik niet aan beginnen.''

Ik vraag of hij bang is dat hij na deze tournee in een zwart gat valt. Roeters moet zo onbedaarlijk hard lachen dat ik hem moet vragen alsjeblieft op de weg te blijven letten. Daarna: 'Nee hoor, soms komt er na twee maanden nog een recensie, dat houdt het spannend.' Hij herhaalt dat hij het verhaal van Otten bijzonder vindt. 'Ongelofelijk zeg.'

In het Drentse dorp Amen is Roeters in café De Amer geboekt. Elke tweede vrijdag van de maand organiseren ze er een literaire avond. Voor 15 euro heb je een kaartje. Volgens uitgever Scheepstra is het een literair hoogtepunt in Drenthe waar mensen van heinde en verre op afkomen. 'Zeer drukbezocht. Toen ze het onderwerp hoorden van Roeters' boek, zeiden ze meteen: 'O, die willen we!'

Koffie en een krakeling

Roeters en ik zijn naar Assen gereisd. Op het station worden we opgehaald door fotograaf Gea Schenk. Met zijn drieën eten we schnitzels met gekaramelliseerde witlof in restaurant Hofsteenge in Rolde. Roeters vindt het nu al geslaagd. Hij is benieuwd hoeveel mensen er vandaag komen. Ik vertel dat ik van Herman Koch hoorde dat hij ook ooit - terwijl hij al bekend was - met zes mensen in een boekwinkel zat, in Amsterdam nota bene. Bennie mompelt dat hij vooral kracht put uit het verhaal van Otten. Ik mag geen bananasplit meer bestellen, hij wil op tijd naar De Amer om alvast zijn antwoorden voor te bereiden.

Voorzitter Jan Harbers van Stichting de Literaire hemel verwelkomt ons hartelijk, we krijgen koffie en een krakeling. 'Het is een grijs publiek', vertelt hij. Elke tweede vrijdagavond van de maand bespreken ze een regionale, een landelijke en een dode schrijver. De landelijke en de regionale schrijver komen langs, de dode wordt aan de hand van een biografie besproken.

Er staan zeven tafels met kleedjes in de ruimte. Achterin is een bar met bieren van de tap. Er zijn meer mannen dan vrouwen. Een paar zestigers en ook zeventigers. Ook aanwezig: Roeters' neef Henk en bevriend schrijver Tonnus Oosterhoff. Geen korte kapsels hier bij de vrouwen, maar grijs, verzorgd haar tot op de schouders of opgestoken. Om de hals parels. De meesten sterk geparfumeerd. Bij een 70-jarige vrouw met wie ik spreek, ruikt zelfs haar adem naar parfum. Haar 71-jarige man, achter haar rug om: 'Ik ben met haar mee, volledig bibliofiel, zij.' Ze gaan hier elke maand heen, tenzij ze op reis zijn. Volgende maand Namibië.

Roeters zit inmiddels op het verhoogde podium aan een tafel met een tapijtje. Interviewer Albert Haar: 'Je hoeft in Drenthe maar Tjerk te zeggen en iedereen weet over wie het gaat.' Hij zegt dat het hem moeilijk lijkt van zo'n legende fictie te maken.

Roeters: 'Ik zei ook niet dat het makkelijk was.' Gelach.

Gea Schenk flitst wat af. Ze maakt ook foto's van Roeters van achteren. 'Dit is wel heel spannend', mompelt hij. De verwarming staat hoog in De Amer, om en nabij 25 graden. Roeters leest voor. Twee mannen op links knikkebollen. Ook een vrouw voor me. Haar hoofd buigt steeds dieper naar voren en komt weer overeind als het voorlezen stopt.

Ssst!!!!

In de pauze staat een boekverkoper achter een tafel. De mensen kunnen de besproken boeken bij haar kopen

Een mevrouw in een bontje vraagt of de fotograaf een collega is van mij. 'Heel storend! Hebben we nooit eerder meegemaakt hier.' Neef Henk vertelt dat hij in De Amer eens bij een bluesconcert van Harry Muskee tien minuten te laat binnenkwam, op zijn tenen. De mensen draaiden zich meteen om: ssst!!!!

In de pauze staat een boekverkoper achter een tafel. De mensen kunnen de besproken boeken bij haar kopen. Roeters heeft voor het signeren plaatsgenomen achter de tafel. De verkoopster zegt dat hij de eerste schrijver is die achter de tafel is gaan zitten. 'Normaal signeren ze in de zaal.'

Negen boeken signeert hij. De interviewer zegt dat hij met deze avonden hoopt bij te dragen aan het floreren van het Nederlands literaire bedrijf: 'Amen heeft 85 inwoners en de helft is hier, dus dan zit het wel goed.'

Na afloop krijgt Roeters een envelop met geld en een reiskostenvergoeding. Bij navraag blijkt dat de landelijke schrijver twee keer zoveel heeft gekregen als Roeters, die toch al veertig jaar in Amsterdam woont. Moedig gaat hij voorwaarts naar de laatste plaatsen van zijn tournee: Assen, Eelde met als eindbestemming Havelte.