Andrei Sacharov.
Andrei Sacharov. © ANP

Nobelprijs voor eenzame monnik onder lekke paraplu

Dagboek

Erik van den Berg deelt dagelijks een opmerkelijk fragment uit zijn verzameling historische dagboeken.

Moskou, 9 oktober 1975

Op 9 oktober hoorde ik dat Sacharov de Nobelprijs voor de Vrede was toegekend, en ik ging hem meteen bellen - er werd niet opgenomen. Bang dat ze terstond zijn telefoon hadden afgesneden, ging ik naar hem toe - en feliciteerde hem bij de ingang van zijn huis, hij was net ergens op bezoek geweest en had daar het nieuws gehoord.

De tragische figuur van Sacharov was de verpersoonlijking van de zwakke kanten van de Beweging voor de Rechten van de Mens en drukte haar stempel erop, hoewel hij geen charismatische persoonlijkheid was als Solzjenitsyn.

Onze eerste gedachte was: zal hij de petitie tekenen, anders zal iedereen vragen: en Sacharov dan, is die ertegen?

Zij tweeën konden geen echte leiders worden: Solzjenitsyn omdat hij zijn leger ontbond, Sacharov omdat hij het niet wilde aanvoeren. Hij wilde, zoals Mao Zedong zou zeggen 'een eenzame monnik onder een lekke paraplu' zijn.

Maar Sacharov werd ertoe aangezet de rol van leider te spelen. Als we een plan maakten, was onze eerste gedachte: zal hij de petitie tekenen, anders zal iedereen vragen: en Sacharov dan, is die ertegen?

Ik ben het met Solzjenitsyn eens dat Sacharov een slechte tacticus is - maar laat hij in godsnaam niet de tactiek van Solzjenitsyn volgen. Het feit dat wij iemand als Sacharov hebben, had iets van de voor het oude Rusland traditionele opvatting dat alleen een gek de tsaren de waarheid zegt.

Andrej Amalrik (1938-1980), Russisch dissident. Ingekort fragment uit Dagboek van een provocateur. Vertaling Pieter de Smit. Veen, 1983.