Koos van Zomeren.
Koos van Zomeren. © Lona Aalders

Koos van Zomeren wint eerste Jan Wolkers Oeuvreprijs

Van Zomeren ontvangt eerste Jan Wolkers Oeuvreprijs. Bundel 'Alle vogels' is volgens jury een parel.

Omdat hij 'in zijn eentje het Nederlandse natuurschrijven naar een nieuwe dimensie heeft getild' (aldus het juryrapport), krijgt Koos van Zomeren zondag de allereerste Jan Wolkers Oeuvreprijs. De weduwe Wolkers reikt de prijs uit tijdens een uitzending van het radioprogramma Vroege Vogels. Deze prijs is naast de gewone Jan Wolkers Prijs in het leven is geroepen.

De 70-jarige Van Zomeren debuteerde als dichter en ontpopte zich tot romancier en thrillerschrijver. Allengs ging de natuur een steeds grote rol spelen. De verzamelbundel Alle vogels is volgens de jury de bekroning daarvan.

Moet een kunstenaar op leeftijd, zelden gelauwerd, blij zijn met een oeuvreprijs?

Wat ik in dieren zag, zagen anderen in liefdesperikelen

Koos van Zomeren

Prompt wordt de telefoonverbinding verbroken. 'Dat gaf me mooi even na te denken over die vraag', zegt de prijswinnaar vervolgens. 'Aanvankelijk was mijn boek een van de kandidaten in de jaarlijkse competitie. Ik weet niet wat er is gebeurd. Misschien was Alle vogels zo goed dat de reguliere prijs niet volstond. Maar het kan ook dat ze dachten: we kunnen die oude man niet nog een keer overslaan. Ik ken de beweegredenen van de jury niet, maar ik zeg bij voorbaat: dank je wel.' '

Van Zomeren zegt weinig op te hebben met het literair bedrijf. Hij was al die jaren een eenling. 'Ik ging liever met mijn hond de bossen in, dan dat ik literaire feestjes afliep.' Ook zijn boeken getuigden van die eigenzinnigheid. 'Wat ik in dieren zag, zagen anderen in liefdesperikelen.'

Hij heeft geen hoge pet op van de Nederlandse literatuur. 'Misschien is dat de leeftijd, maar op den duur ken je alle trucjes. Ik lees alleen nog Nederlandse poëzie, die is wel uitzonderlijk.'

En de naamgever van de prijs?

Afgezien van al dat neuken had zijn werk een uitzonderlijke flair en een levenslust

Koos van Zomeren

'Ik deel de fascinatie die mijn generatie voor hem heeft. Afgezien van al dat neuken had zijn werk een uitzonderlijke flair en een levenslust. Maar veel affiniteit heb ik er eerlijk gezegd niet mee. Zo extravert als Jan Wolkers was, zo introvert ben ik.

'Ik ben hem één keer tegengekomen. Dat wil zeggen: ik zag hem lopen in Den Burg op Texel. Nee, niet aangesproken. Dan loop je de kans te moeten uitleggen wie je bent. Dan kan zo'n ontmoeting behoorlijk pijnlijk worden.'

Volgens de jury hebt u het natuurschrijven naar een nieuwe dimensie getild.

Mijn toon is nuchter. Niet sentimenteel en toch gevoelig

Koos van Zomeren

'En nu wil je weten wat die dimensie is?'

Van Zomeren meent baanbrekend werk te hebben verricht in de dagbladjournalistiek. Met een dagelijkse column op de voorpagina in NRC Handelsblad gaf hij het schrijven over natuur een ongekend podium. 'Ik weet niet of iemand als Caspar Janssen zich dat realiseert. Maar het pad voor die dagelijkse column in de Volkskrant is geëffend door Koos van Zomeren.

'Bij Jac. Thijsse, een goed schrijver overigens, was sprake van aanbidding. Mijn toon is nuchter. Niet sentimenteel en toch gevoelig. Dat heeft zeker invloed gehad op wat na mij kwam.'

Het juryrapport rept van een kist vol parels. Wat is de mooiste? Dat is een lastige vraag. Voor de bundeling in Alle vogels herlas Van Zomeren zijn eigen werk. Werd soms verrast door een vergeten parel. Daarentegen bleken geprezen parels minder glimmend dan gedacht. Nou ja, deze dan: 'Ongetwijfeld had de sperwer daar ergens een beschut plekje gevonden en was hij al driftig bezig van twee vogels één te maken. Want dat is alles wat sperwers voor ogen staat, de wereld vereenvoudigen door haar op te eten.'

Dat is een nabeschouwing, voegt hij eraan toe. Het gaat om de wedstrijd zelf. Hoe maak je die kwaliteitssprong van een amorfe gedachte naar een metafoor? Hij zou het niet weten. 'Het is geen 100-metersprint waarin alle inspanningen zich uitbetalen. Het is de intuïtie waarvan Ollie B. Bommel altijd zei: ik wist niet dat ik het in me had.'

Is de Jan Wolkers Oeuvreprijs een aanmoediging?

Ik ga nog wel de natuur in en ik maak aantekeningen

'Toen ik 65 werd, heb ik de balans opgemaakt. Ik ga nog wel de natuur in en ik maak aantekeningen. Maar over de inrichting van ons landschap ben ik uitgeschreven. Die koek is op.'