Tekening uit de nieuwe Suske en Wiske strip, Mami Wata, die 5 juli uitgebracht wordt.
Tekening uit de nieuwe Suske en Wiske strip, Mami Wata, die 5 juli uitgebracht wordt. © Standaard Uitgeverij

Karikatuur van zwarte man leidt tot verontwaardiging over nieuwste Suske en Wiske

Nog voordat de 340ste Suske en Wiske in de winkels ligt, krijgt het album felle kritiek: de lippen van een zwarte man zijn ouderwets en overdreven dik getekend, alsof er nooit een discussie over kolonialisme en racisme heeft plaatsgevonden.

'Ik zie een halve aap, geen Afrikaanse man', zegt schrijfster Dalilla Hermans, die de kwestie heeft aangekaart op Facebook. Hermans is in Rwanda geboren maar groeide op in Vlaanderen als adoptiekind. In het dorpje waar ze woonde was zij de enige met een donkere huid en dat bleef niet onopgemerkt. In haar recent verschenen boek Brief aan Cooper en de wereld heeft Hermans uitgebreid haar ervaringen met racisme beschreven.

Bij Hermans roept de tekening in Suske en Wiske pijnlijke herinneringen op 'aan racistische prentjes uit ons koloniaal verleden. Ik snap niet dat dat niemand is opgevallen. Dat zijn geen lippen, dat is hoe je de mond van een dier tekent. We zijn in 2017 en we moeten dit echt niet meer pikken. Zolang zwarte mensen worden afgebeeld als halve apen, is het niet meer dan normaal dat ze worden behandeld als domme mensen, en dat zwarte kinderen een laag zelfbeeld hebben.'

Hermans is op Facebook een actie begonnen waarbij bezoekers worden uitgenodigd tekeningen van zwarte mannen op te sturen die niet karikaturaal zijn. Ze geeft zelf het goede voorbeeld met een tekening van de man uit 'Mami Wata' waarop de zwarte man niet als aap staat afgebeeld.

Standaard Uitgeverij, waar de Suske en Wiske-reeks verschijnt, heeft inmiddels excuses aangeboden en zegt begrip te hebben voor de actie van Hermans. Een woordvoerster van de uitgeverij: 'We zijn ons niet bewust geweest van de impact hiervan. Het is nooit de bedoeling geweest met deze strip iemand te schofferen. Daarom hebben wij onze excuses aangeboden. Het is echter niet vreemd dat in een strip met heel uitgesproken karakters wordt gewerkt. Lambik is ook niet degene die wij vooropstellen als het prototype Vlaamse man. Het gaat om één plaatje uit een stripalbum waar veel diverse personages inzitten, waaronder ook een Afrikaanse agent die op een hele andere manier is getekend.'

Het album verschijnt op 5 juli. Het is al gedrukt en verspreid, de uitgever meldt het niet meer te kunnen terughalen. 'We kijken wel naar de volgende druk. Wie weet levert de oproep van Hermans resultaten op waarmee wij aan de slag kunnen.' De oplage van een Suske en Wiske-album bedraagt tegenwoordig ruim 100 duizend exemplaren.

We zijn ons niet bewust geweest van de impact hiervan. Het is nooit de bedoeling geweest met deze strip iemand te schofferen

Standaard Uitgeverij

Kuifje

Het is niet de eerste keer dat een strip onder vuur ligt wegens vermeend racisme. In 2007 diende de Congolees Mbutu Mondondo Bienvenu een aanklacht in bij een Brusselse rechtbank omdat hij vond dat het album 'Kuifje in Afrika' racistisch was. Vijf jaar later oordeelde de rechter: tekenaar Hergé zou nooit de intentie hebben gehad om te discrimineren en het boek hoefde niet uit de handel te worden genomen. Ook in Zweden heeft de kolonialistische weergave van de Afrikanen in het bewuste stripalbum voor problemen gezorgd: in 2012 wilde het Stockholmse Kulturhuset 'Kuifje in Afrika' uit de jeugdbibliotheek verwijderen, maar na protest ging dat voornemen niet door. In Engeland is aan 'Kuifje in Afrika' een voorwoord toegevoegd, waarin onder meer staat dat de tekenaar toegeeft de bewoners van Afrika te hebben afgebeeld volgens toen (1931) geldende stereotypen, 'een interpretatie die de lezer van nu als beledigend kan ervaren'.

Petoetje

De vorig jaar overleden Vlaamse tekenaar Marc Sleen was onder meer de schepper van Petoetje, een populaire figuur uit de succesreeks Nero. In 1950 debuteerde Petoetje in het verhaal 'Moea-Papoea'. De zwarte Petoetje heeft dan nog zeer dikke lippen en een rieten rokje, terwijl hij zich bij onraad verstopt in de buidel van een kangoeroe. In 1955 is hij door het eten van witlof enorm intelligent geworden, nog een jaar later spreekt hij vloeiend Russisch en intussen is ook zijn uiterlijk geëvolueerd: hij draagt een trui en een lange broek, en zijn mond is genormaliseerd. Petoetje krijgt een witte vriendin die Petatje heet en daarmee is zijn integratie voltooid.

Zwarte Piet

Kunstenaar Quinsy Gario, geboren op Curaçao, begon in 2011 de actie Zwarte Piet Is Racisme. Sindsdien laait het debat over het uiterlijk van deze folkloristische held telkens weer op. Ook in de stripgeschiedenis is Zwarte Piet een onvermijdelijke figuur. Tekenaar Gerrit de Jager maakte dertig jaar geleden al grappen over het Sinterklaasfeest en de frictie tussen echte en onechte zwarten. Twee karakters uit De Jagers befaamde stripserie De Familie Doorzon zijn de pekzwarte Surinaamse broers Kees en Arie Bleekjes. In het album 'Dozo' uit 1986 is De Jager het huidige debat mijlenver voor, want zijn Arie Bleekjes weigert de Zwarte Pieten-rol: 'Je denkt toch niet dat ik voor knecht ga spelen hè!?'

Met medewerking van Emilie de Bruin