Joost de Vries duidt zijn generatie met zwier en laat hoofdpersonen schitteren
©

Joost de Vries duidt zijn generatie met zwier en laat hoofdpersonen schitteren

Boek (Fictie) - Oude meesters

Joost de Vries duidt zijn generatie aan de hand van twee hautaine broers die het heden maar niks vinden. Met zijn dure citaten doet De Vries niet onder voor de hoofdpersonen. Het grote verschil is dat hij wél wat presteert.

Fictie; Joost de Vries; Oude meesters; Prometheus; 304 pagina's; euro 19,99.

Nostalgie heerst. Met een sigaar in de ene hand en een glas ambachtelijk gestookte whisky in de andere verzuchten dat je in de verkeerde tijd geboren bent is heel salonfähig. Tegelijkertijd volgt iedereen mindfulnesscursussen om te leren leven in het nu. Het is een paradox waaronder vooral dertigers gebukt gaan en dus een prima thema voor Joost de Vries (1983), die graag zijn eigen generatie duidt. In zijn derde roman, Oude meesters, voert hij de gebroeders Van Zeeland op, die er nog niet helemaal van doordrongen zijn dat de 21ste eeuw begonnen is, dat vrouwen niet zitten te wachten op quasi-intellectuele monologen en dat ontzag voor De Westerse Beschaving niet meer vanzelfsprekend is.

Aan De Vries de schone taak te prikken in de opgeblazen ego's van de broers, hun bubbel van kortzichtigheid te laten barsten

De dandy Edmund heeft genoeg geld om zichzelf de illusie te kopen te leven in het prachtigs dat het verleden te bieden heeft: een grachtenpand, een cruise langs de grote steden van weleer en een rolletje in een internationale tv-serie waarin hij op een Columbus-achtig schip mag varen én een harnas aan mag. Zijn oudere broer Sieger, een journalist, trekt op zoek naar een grote scoop zonder enige kennis of voorbereiding het grimmige Oekraïne in. Hoogmoedig gaat hij ervan uit dat hij als westerse, blanke man toch niets te vrezen heeft.

Aan De Vries de schone taak te prikken in de opgeblazen ego's van de broers, hun bubbel van kortzichtigheid te laten barsten. Dat doet hij met zwier. Hij laat de jongens schitteren van eloquentie en geestige schranderheid, ze krijgen geweldige kansen in de schoot geworpen en hij gunt ze waanzinnige avonturen, compleet met een filmster en een beruchte Russische politicus. Maar bij elke stap die ze zetten wordt het de lezer duidelijker: de gebroeders Van Zeeland leiden een irrelevant leven. Ze presteren niets wezenlijks, nemen geen verantwoordelijkheid en kiezen met hun hang naar vervlogen tijden voor de weg van de minste weerstand. 'Om je aan het verleden te binden hoefde je niets anders te doen dan achterom kijken, een hoofdbeweging, maar om je aan de toekomst te committeren moest je eerst het heden erbij nemen. (...) Het heden was een klus want het heden was nu, mouwen moesten nu opgerold worden, handen nu vuilgemaakt, het heden kon niet langer wachten', zo mijmert Edmund tijdens een zeldzame vlaag van inzicht. Om direct daarna zichzelf toe te spreken: 'Ik bedoel, I don't know, man, doe niet zo moeilijk, doe niet zo abstract.'

In zijn vrolijke vlucht scheert De Vries aan het eind van het boek iets te snel langs zijn eigen opgezette boompjes

Verteller De Vries zelf doet niet onder voor de mannetjes Van Zeeland. Zelfgenoegzaam strooit hij met citaten (Hallo, Isaiah Berlin, Philip Larkin, Charles Dickens) en hangt tegelijkertijd de joviale pik uit met zijn verwijzingen naar de moderne cultuur (Hé daar, Game of Thrones, Jason Bourne, Bryan Adams). Het grote verschil is dat De Vries wél wat presteert: hij toont zich meester over zijn verhaal, waarin hij moeiteloos heen en weer fladdert tussen Edmund en Sieger, Cuba en Oekraïne, een filmset en een krantenredactie. Ondertussen ontrolt hij een tamelijk complexe verhaallijn zonder dat het verwarrend of uitleggerig wordt.

In zijn vrolijke vlucht scheert De Vries aan het eind van het boek iets te snel langs zijn eigen opgezette boompjes. De broederrivaliteit (er is sprake van slaafsheid, wrok en 'een bloederig, bijtend wondje') wordt iets te makkelijk afgedaan met een vergoelijkend gesprekje. Van de vaak aangestipte emancipatiekwestie wordt uiteindelijk een grap gemaakt door prinses Beatrix in zichzelf te laten mopperen over mansplaining. Misschien dat De Vries die subthema's wat afraffelt omdat hij dóór wil. Door, om zijn punt te maken aan de lezer (en aan zijn eigen generatie): hoe lastig ook, hup, mouwen oprollen en het heden in. Snel een beetje.