Annelies Verbeke
Annelies Verbeke © Alex Salinas

In Haleluja geeft Verbeke blijk van meesterschap

Boekrecensie Annelies Verbeke

De personages zijn ontzettend écht, hoewel de verhalen dikwijls absurdistisch zijn.

In de nieuwe verhalenbundel van Annelies Verbeke, Halleluja, wordt 'de auteur' wakker als een beer. Een mannelijke, impotente, schurftige beer. Wat een ramp, denkt de auteur, waarom nou als beer, waarom niet als insect? 'Hij laat zich op een stoel zakken, gooit zijn kop op zijn poten en snikt zijn scherpe tanden bloot. Nu heeft hij zichzelf nog per ongeluk gekrabd ook. Het leven is verschrikkelijk.'

De geliefde van de auteur ziet niets raars aan zijn vriendin, wat de beer alleen maar meer verontrust. 'De partner kijkt over de rand van de krant als de beer de honing rechtstreeks zijn keelgat in spuit. 'Is dat niet wat overdreven?' 'Overdreven wat?' gromt de beer.'

Ik moest daar hardop om lachen, al begrijp ik niet helemaal waarom. Het moet de droge toon zijn, en het beeld van een melancholische kleine beer, wiens dag al erg genoeg begonnen is, en die dan ook nog eens niet begrepen wordt door de partner.

Halleluja zit vol met dit soort onverwachte en toch perfect getimede tragikomische momenten, die eigenlijk niet los te citeren zijn zonder dat ze aan kracht inboeten. De omschrijving 'tragikomisch' doet ze evenmin recht; die suggereert een genre, een techniek, maar wát Verbeke precies doet, is moeilijk te ontrafelen. De verhalen zijn beladen met grote, wanhopige gevoelens waarna er momenten van comic relief volgen, maar de grapjes lijken per ongeluk, vanzelfsprekend. Verbeke schrijft, zo lijkt het, zonder vooropgezet 'gevoelsschema', ze schrijft niet toe naar de grap, de verwondering of de ontroering. De personages zijn gewoon ontzettend écht.

Dat is geen voor de hand liggende typering, want Halleluja is dikwijls absurdistisch. Iemand wordt wakker als beer, of in het lichaam van een andere vrouw. Een huilbaby die in de toekomst kan kijken en rouwt om wat hij ziet. Een anorectische sportschoolmedewerker die verliefd wordt op een gigantische rossige Turk met sproeten, die door te veel anabolen impotent is geworden. Ook flirt Verbeke met sciencefiction, zoals in 'Prins', een nauwelijks van mensen te onderscheiden sexy zorgrobot.

Halleluja zit vol met dit soort onverwachte en toch perfect getimede tragikomische momenten

Fictie

Annelies Verbeke
Halleluja
De Geus; 224 pagina's; €19,99.

En toch bekruipt je een gevoel van verlies aan het slot: dat we niet méér van de personages te zien krijgen - dit was het alweer. Zo dichtbij weet Verbeke haar figuren te brengen.

Daar heeft ze soms maar een enkele zin voor nodig. 'De zee vertikte het hem tegemoet te komen, het was eb': een mooi beeld, in een verhaal over een jonge delinquent die na vijf jaar uit de gevangenis vrijkomt en niet weet hoe hij normaal moet leven. In dat 'vertikken' voel je de frustratie en woede.

Verbeke heeft er geen moeite mee verschillende registers in te zetten, soms meerdere binnen één verhaal. Ook dat brengt je op een intuïtief niveau dichter bij de personages, en het is een nieuwe blijk van meesterschap dat die stijlen zonder hobbels met elkaar versmelten.

Hoe uiteenlopend de verhalen ook zijn, ze gaan alle over opnieuw willen of moeten beginnen, over het verlangen naar catharsis. De verlossing blijft meestal uit, soms verschijnt hij in een onverwachte gedaante. Wie de bundel heeft gelezen begrijpt dat verlangen naar opnieuw willen beginnen. Bij bladzijde één.