Sara Danius, secretaris van de commissie die jaarlijks de Nobelprijswinnaar kiest in de categorie literatuur.
Sara Danius, secretaris van de commissie die jaarlijks de Nobelprijswinnaar kiest in de categorie literatuur. © AFP

Echtgenoot van lid Nobelprijscomité zou diverse keren winnende auteur voortijdig gelekt hebben

De echtgenoot van een lid van de Zweedse Academie heeft mogelijk diverse keren voortijdig de winnaar van de Nobelprijs voor de Literatuur gelekt. De academie reikt 's werelds meest prestigieuze literaire prijs jaarlijks uit.

Al jaren gaan er verhalen over namen van Nobelprijswinnaars die al bekend waren gemaakt voordat de voorzitter van de Zweedse Academie de beslissing van de achttienkoppige jury plechtig had kunnen voorlezen.

In 2014 namen gokkantoren als Ladbrokes enkele uren voor de bekendmaking geen weddenschappen meer aan, nadat er plotseling grote schommelingen optraden rond de prognoses van de latere winnaar Patrick Modiano. Deze Franse schrijver is dan ook een van de namen die de afgelopen jaren gelekt zouden zijn. Dit zou ook zijn gebeurd rond de onderscheiding van de Oostenrijkse taalkunstenaar Elfriede Jelinek (2004) en de Britse toneelschrijver Harold Pinter (2005).

Het 'negentiende lid'

Drie vrouwen wijzen allemaal in de richting van één en dezelfde dader: 'een hooggeplaatst cultureel figuur' in Stockholm. De drie vrouwen deden hun verhaal in het kader van een grootschalig onderzoek naar ongepast seksueel gedrag van dezelfde man. 

Diverse Zweedse media wijzen op hun beurt nadrukkelijk naar de echtgenoot van de Zweedse schrijfster Katarina Frostenson, een van de achttien leden van de Zweedse Academie. Het zou dan gaan om Jean-Claude Arnault.

Deze Franse theatermaker en fotograaf die al jaren in Zweden woont, zou zeker achttien vrouwen tussen 1996 en 2017 hebben misbruikt en zelfs verkracht. Het schandaal kwam ruim twee weken geleden aan het licht nadat een aantal vrouwen in de Zweedse krant Dagens Nyheter een boekje open deden over Arnaults misdragingen. Zij zouden na jaren van schaamte en angst voor hun carrière moed hebben geput uit de publicaties over de Harvey Weinstein-affaire en de #MeToo-beweging.

Onderscheiding

Opmerkelijk is dat de voordracht om Arnault de onderscheiding te geven afkomstig was van een vooraanstaand lid van de Academie

Arnault heeft alle beschuldigingen ontkend. Toch hebben de onthullingen over seksueel wangedrag er al toe geleid dat de Zweedse Academie afstand heeft genomen van de 71-jarige Fransman. Ook zijn de financiële banden met het vooraanstaand cultureel centrum Forum in Stockholm, waar Arnault artistiek leider is, rigoureus doorgesneden.

Daarnaast riep de Zweedse cultuurminister Alice Bah Kuhnke op tot een onderzoek om te bekijken of een aan Arnault in 2015 toegekende koninklijke onderscheiding, de Nordstjärneorden, zou kunnen worden afgenomen. Dat laatste blijkt wettelijk niet te kunnen.

Wel is aan het licht gekomen dat Arnault destijds, ondanks een negatief advies, het eervolle lintje toch is toegekend. Opmerkelijk is dat de voordracht om Arnault de onderscheiding te geven, afkomstig was van Per Wästberg, vooraanstaand lid van de Zweedse Academie.

Literaire grootmeester van de vervreemdende sfeer

Er is een buitenkant, en die kan harmonieus ogen. Maar daarachter en daaronder kolken de emoties. Zo gaat het eraan toe in de romans van Kazuo Ishiguro (geboren in Nagasaki, 1954), die op zijn vijfde jaar met zijn zusje en ouders van Japan naar Engeland kwam, en zijn geboorteland bijna dertig jaar lang alleen in zijn fantasie durfde te bezoeken. Lees hier het profiel van Kazuo Ishiguro door Volkskrant boekenredacteur Arjan Peters.

Hoe een en ander heeft kunnen gebeuren, is nu onderwerp van onderzoek. Voorzitter Sara Danius van de Zweedse Academie liet eerder al weten dat wordt nagegaan of Arnault 'al dan niet enige directe of indirecte invloed heeft gehad op de toekenning van prijzen, beurzen en andere soorten financiering door de Academie en of hij het werk van de Academie in het algemeen wel of niet heeft beïnvloed'.

De Nobelprijs voor de Literatuur 2017 wordt komende zondag in Stockholm uitgereikt aan de Japans-Engelse schrijver Kazuo Ishiguro. De 62-jarige auteur van onder meer The Remains of the Day en Never let me go - die beide succesvol werden verfilmd - behoorde vooraf niet tot het lijstje met kanshebbers. Toch was de keuze van de Zweedse Academie voor Ishiguro aanzienlijk minder verrassend dan die voor de winnaar van vorig jaar, de Amerikaanse zanger Bob Dylan.