Een vrouw rent door de stad dit uitgangspunt dient als opstapje voor een ambitieus hoger plan.
Een vrouw rent door de stad dit uitgangspunt dient als opstapje voor een ambitieus hoger plan. © Getty Images

De vrouw die schiet haar ambitieuze doel voorbij

Boekrecensie Simone van Saarloos

In haar debuutroman kiest Simone van Saarloos voor een houellebecqiaans thema: de maakbaarheid van de mens.

Dit boek wil heel graag iets zeggen. Wát, dat is de vraag.

Wij zijn het aan ons creatievermogen verplicht om meer dan fier te vliegen, meent Janine Vitafiel, het hoofdpersonage uit de debuutroman De vrouw die van Simone van Saarloos (1990). En dus werkt de ijverige moleculair biologe hard. Zó hard dat haar baas besluit haar drie maanden met verplicht verlof te sturen. Janine vertrekt naar New York. Niet goed wetend wat ze met zichzelf aan moet zonder het houvast van haar werk legt ze zichzelf een renschema op - als voorbereiding op de marathon die ze daar wil lopen.

Ongelukkige vrouw rent door de stad. Dit basale uitgangspunt gebruikt Van Saarloos als opstapje naar een ambitieus hoger plan: het creëren van een half-filosofische ideeënroman. Het resultaat doet in de verte denken aan het werk van de Franse schrijver Michel Houellebecq. Zo neemt Janine zich voor 'om minstens twee gesprekken per dag te voeren - contactmomenten voltooiden de persoonlijke verzorging.' Zo'n zin kun je ook in een roman van Houellebecq tegenkomen.

Maar bovenal kiest Van Saarloos voor een uitgesproken houellebecqiaans thema: de maakbaarheid van de mens. Janine ziet de mens als bestaand uit losse onderdelen die je in principe zou kunnen vervangen. Zo broedt ze op een manier om je eigen organen te monitoren en te onderhouden. Dit 'Follow Your Organ-project' neemt in haar hoofd steeds grotere vormen aan, en ze raakt er zo van overtuigd dat ze een wild plan verzint om het onder de aandacht te brengen: ze wil een aanslag plegen van zogenaamd 'creatieterrorisme' (iets met die marathon en een boerka) en daarmee de mensen 'méér leven en individualiteit schenken én hen tegelijkertijd te sturen.'

Sturen? Schenken? Waarheen, waarvoor? Hoewel Janine door dit ideaal wordt voortgedreven, doet Van Saarloos geen moeite het minder vaag en plechtstatig te laten klinken. En dat geldt voor wel meer aspecten van deze roman.

Neem de aforismen waarmee de tekst vol staat, zoals: 'Distantie toont slechts het eigen onvermogen om jezelf overal in terug te zien', 'Wat in enkelvoud verschijnt lijkt automatisch machtig' of 'De durfal die door anderen aangedragen elementen ruw samenbindt, schrijft geschiedenis.' Interessant misschien als je ze apart uitwerkt in een column of essay, maar in deze hoedanigheid niet meer dan intellectuele tegeltjeswijsheden. Ze wekken de schijn van diepgang, maar zeggen niets, behalve dan dat dit boek heel graag iets wil zeggen. Wát, dat is de vraag.

Ze wekken de schijn van diepgang, maar zeggen niets, behalve dan dat dit boek heel graag iets wil zeggen. Wát, dat is de vraag

Fictie

Simone van Saarloos
De vrouw die
Nijgh & van Ditmar;
303 pagina's, €19,95

Hetzelfde geldt voor een aantal opmerkelijke scènes waarvan de betekenis onduidelijk blijft. Zo gaat Janine nogal plotseling op jacht en schiet daarbij een eland neer. En laat ze zich, gehuld in een boerka, anaal penetreren door een homoseksuele biker die zij op haar beurt met een komkommer neemt. Het zijn scènes die vrijwel geheel losstaan van de rest van het verhaal. Dus wat wil Van Saarloos ermee zeggen? Behelzen ze een grotesk soort symboliek? Moeten ze vervreemding opwekken? Zijn ze tragikomisch bedoeld?

Uiteraard hoeft een boek niet volledig interpreteerbaar te zijn. De lezer kan zich ook gewoon verwonderd laten meeslepen door het verhaal of de stijl. Maar dan moeten die dermate sterk zijn dat de vraag 'wat betekent dit nou eigenlijk?' zich niet voortdurend aan je opdringt, zoals het geval is in De vrouw die. En dat terwijl er door de cerebrale mist die Van Saarloos optrekt wel degelijk originaliteit, vindingrijkheid en talent sluimert. In haar verlangen schatplichtig te zijn aan haar creatievermogen heeft Van Saarloos fier gevlogen. Zó fier dat zij - net als Janine Vitafiel - haar ambitieuze doel voorbij schiet.