Avonturen van een doctor, een deurwaarder en een baviaan
© HH
Roemruchte daden en opvattingen van doctor Faustro
Alfred Jarry

Roemruchte daden en opvattingen van doctor Faustro

Fictie

Avonturen van een doctor, een deurwaarder en een baviaan

Een neowetenschappelijke roman

Met geestverruimende middelen doelt men dikwijls op zekere roesmiddelen, die de geest vernauwen en doen versuffen. De ware verruiming van de geest is niet uit op zulke lamme ontspanning, maar vindt plaats door open te staan voor oorspronkelijke ideeën. Die bezat de wonderlijke Franse schrijver Alfred Jarry (1873-1907) in overvloed, reden dat zijn uitvinding van de 'Patafysica (met één apostrof), ofwel de wetenschap van denkbeeldige oplossingen, van de uitzondering, van de eenheid der tegendelen die in een parallel universum zou kunnen worden gevierd, tot op de dag van vandaag bewonderaars heeft behouden.

'Pataphysique

Het is een houding, legt in- en uitleider Matthijs van Boxsel ('Régent du Collège de 'Pataphysique') uit in de nieuwe uitgave van Doctor Faustroll (1898), de 'neowetenschappelijke roman' waarin Jarry zijn filosofie demonstreert, in de vorm van een verhaal dus dat ons bereikt vanuit de 'etherniteit' (samentrekking van eeuwigheid en ether), en dat ons derhalve op sommige momenten voor raadselen stelt.

Maar wat er ook gebeurt in dit avontuurlijke verhaal over een doctor ('geboren op 63-jarige leeftijd en gestorven op 63-jarige leeftijd') die met een deurwaarder en een baviaan die telkens vreugdeloos 'Ha ha' zegt, in een bootje van Parijs naar Parijs vaart en onderweg allerlei buitenissige eilanden aandoet, de geest van waaruit dit humoristische, leerzame en poëtische boek is geschreven, sleept je overal doorheen: er is zoveel méér denkbaar dan je doorgaans voor mogelijk houdt, niets is vanzelfsprekend, routine is welbeschouwd absurdisme.

Zo kan de wereld nog leuk worden ook. Met daarbij de suggestie dat we al in deze dimensie leven, zonder het nog te weten.

Dadaïst

Jarry was een soort dadaïst in de theosofie. Hij liet zich inspireren door beeldend kunstenaars en schrijvers. Die worden in deze ultieme Nederlandse editie uitvoerig behandeld in een afdeling met voetnoten die tweehonderd pagina's telt en zo vreugdverwekkend is dat de honderd pagina's van Jarry zelf een lang voorwoord lijken tot die spetterende sectie. Waar komt de naam Faustroll vandaan, wat was er specifiek voor de rue Richer waar hij woonde, waarnaar verwijst 'een tafel van onyx en goud', en waarom dicht Jarry de door hem gehate Pierre Loti 'valse hakken' toe?

De ernst waarmee alles is uitgezocht, verdient een reusachtig compliment. Al schrijft Jarry soms rare dingen (een vrouwelijk blikje cordnedbeef dat op de borst van de doctor bungelt, wordt verliefd op een kreeft - het zal de herkenning geweest zijn: hard pantser, geen graten, 'en onder zijn opgekrulde staart/ Verborg hij vast een sleutel die haar openmaken kon'), de gedachte dat niets in deze wereld toevallig is, want er zijn alleen maar uitzonderingen, maakt ook je aandacht democratisch.

Alles is even belangrijk. Nog zo'n gedachte waar de wereld ruimer van wordt.

Verontwaardiging en verbazing

'God is de kortste weg van nul naar oneindig. Welke kant op, zal men vragen? Daarop zullen we antwoorden dat Zijn voornaam niet Kloris luidt, maar Plus-en-Min.' Schmierend en jonglerend heeft Jarry met zijn tekst (gepubliceerd na zijn dood in 1911) voor verontwaardiging en verbazing gezorgd. Die laatste is een eeuw lang intact gebleven, in ons land mede door het enthousiasme van Jarry-adepten als Harry Mulisch (die ook niet van toeval hield), Rudy Kousbroek en Gerrit Komrij (zijn Kakafonie - Encyclopedie van de stront is mogelijk geïnspireerd door de vele faecalische grappen van Jarry).

De nieuwe uitgeverij Bananafish richt zich op boeken die 'vreemd genoeg' nog nooit zijn vertaald. Nog vreemder dat ze bij hun eerste worp Doctor Faustroll uitbrengen, dat in 1994 al twee keer is vertaald. Vertaalster Liesbeth van Nes (een van de twee) laat echter weten dat ze na 22 jaar een geheel nieuwe vertaling heeft gemaakt.

Ook de voetnoten zijn voor een aanzienlijk deel nieuw. Dit is dus het aloude boek van Jarry, maar dan op een manier zoals we het nog nooit eerder hebben gezien. Pure 'Patafysica.

Volg en lees meer over:

Reacties (0)

U hebt javascript nodig om een reactie achter te laten.
Plaats een reactie Nog 600 tekens
Uw waardering