'Je bent net zo lang gestoord tot je een genie bent'

Autobiografie johan cruijff

De autobiografie van voetballegende Johan Cruijff , die vandaag in Amsterdam wordt gepresenteerd, is een half boek. Waarom laat Cruijff zichzelf er, via zijn ghostwriter, zo bekaaid afkomen als voetballer en trainer?

Alles is voorbestemd, zegt het icoon Johan Cruijff in de autobiografie die donderdag met handig geregisseerde opwinding in een groot deel van de wereld verscheen. Iedereen heeft een destino. Ons lot is bepaald en soms krijgen we een teken van boven, zoals hij na de vroege dood van zijn vader.

Hij was begin 20 toen hij een moeilijke periode doormaakte. 'Ik heb mijn wijlen vader toen voor het blok gezet. Ik vroeg hem mijn klokje stil te zetten wanneer hij, in wat voor vorm dan ook, in mijn nabijheid was.'

De volgende ochtend stond zijn horloge stil. De horlogemaker kon geen defect vinden, maar slaagde er wel in het uurwerk weer te laten lopen. De volgende dag gebeurde precies hetzelfde. 'Die avond heb ik tegen mijn vader gezegd dat hij me had overtuigd.' Dat is logisch.

In Johan Cruijff: Mijn verhaal is Johan Cruijff helemaal Johan Cruijff. Telegraaf-journalist Jaap de Groot, decennialang de ghostwriter van de Cruijff-columns in zijn krant, laat hem zonder onderbreking aan het woord. Wie het boek leest, hoort Cruijff.

In de maanden voor de dood van Cruijff op 24 maart sprak De Groot uitgebreid met hem. De restricties werden bepaald door Cruijff, schreef De Groot woensdag in een bijlage die De Telegraaf naar aanleiding van het boek presenteerde. De pr is weergaloos: in Amsterdam rijdt een Cruijff-tram rond.

Cruijff had veel meer voor Oranje kunnen betekenen dan hij heeft gedaan

In vele talen

De autobiografie van Johan Cruijff kwam gisteren uit in tien landen. In Spanje verschenen twee edities, een in het Spaans en een in het Catalaans. De Engelse uitgever Macmillan verkocht de rechten ook aan uitgevers uit de VS, Duitsland, Italië, Turkije, Frankrijk, Polen, Denemarken en Nederland (Nieuw Amsterdam). Vandaag wordt de Nederlandse editie gepresenteerd bij de Amsterdamse boekhandel Scheltema.

De Nederlandse rechten werden verworven door Nieuw Amsterdam. Het is een oranje boek geworden, zelfs aan de zijkanten en onderkant. Het is om meer dan een reden opvallend. Cruijff had veel meer voor Oranje kunnen betekenen dan hij heeft gedaan.

Hij wilde geen boek waarin zijn voetballoopbaan centraal stond en voelde er niets voor om te reageren op feiten 'die al ruimschoots waren beschreven.' Dat is jammer, want er zijn nog veel vragen, bijvoorbeeld over de vermaarde zwembadaffaire die het Nederlands elftal in de dagen voor de finale van het WK 1974 zo dwars zou hebben gezeten. (Allemaal indianenverhalen, volgens Cruijff.)

Alleen Cruijff-fetisjisten zullen iets nieuws ontdekken. Mijn verhaal is een langgerekt interview en als autobiografie onvolledig. Zijn oudere broer Henny, met wie hij ernstig gebrouilleerd raakte, wordt één keer terloops genoemd. De naam van de zakenman die hem in Barcelona belazerde en hem zodoende dwong zijn loopbaan als voetballer te verlengen in Amerika, Michel Basilevitsj, blijft onvermeld.

Als voetballer laat Cruijff zichzelf er bekaaid af komen, als trainer ook. Het hoofdstuk over de bestuurlijke besognes van de laatste jaren bij Ajax heeft een omvang van 36 pagina's, het WK in 1974 wordt in negen pagina's afgehandeld. Hij wilde per se een autobiografie waarmee hij alle generaties zou bereiken en zou inspireren, legde De Groot woensdag in zijn krant uit.

Het klonk bijna verontschuldigend. De Groot heeft zijn vriend en diens familie een goede dienst bewezen, dat zeker. Een week nadat de contracten voor het boek waren getekend, werd bij Cruijff longkanker geconstateerd. Daarna begonnen de gesprekken.

In het meest interessante deel, het eerste, beschouwt Cruijff zijn eigen leven. Hij is de familieman, de trotse vader en de onbeholpen echtgenoot die geen talent heeft voor tuinieren: 'Ik ben geen tuinier. Ik zie dat niet.' Hij laat het aan zijn vrouw, Danny, over wat hij vandaag eens aan zal trekken want van kleuren heeft hij geen verstand.

Cruijff lokte ook conflicten uit met de mensen die hem dierbaar waren

'Danny heeft bij mij voor het evenwicht gezorgd. Ik denk dat alles in het leven een bepaald soort evenwicht is. Wat je niet hebt, daar ga je op de een of andere manier naar op zoek.'

Hij geeft zijn vrouw ook de eer van het ontstaan van het 'totaalvoetbal', de tactiek waarmee Nederlandse ploegen in de jaren zeventig furore maakten. Heerlijke zin: 'Hoe meer ik erover nadenk, hoe meer ik tot de conclusie kom dat het vormen van mijn gezin een rol heeft gespeeld in het ontstaan van totaalvoetbal.'

Cruijff is ook de man die conflicten uitlokte, vaak met mensen die hem dierbaar waren. Die rode draad in zijn leven buigt hij om. Naar aanleiding van de manier waarop Rinus Michels voorkwam dat hij in 1990 op het WK in Italië Oranje zou gaan coachen, zegt hij: 'Dat (...) is me wel vaker overkomen. Dat uitgerekend mensen met wie ik een speciale band had, ineens niet thuis gaven.'

Behalve Michels noemt hij Piet Keizer, zijn voormalige ploeggenoot bij Barcelona Carles Rexach en Marco van Basten. 'Omdat ze zogenaamd groot zijn, besluiten ze ineens om een keer niet te luisteren (...). Ik heb van alle drie heel veel geleerd, maar zij hebben nooit opengestaan om dingen van mij te leren.'

Een half boek is het geworden, van Cruijff over Cruijff. Voor de andere helft moet vermoedelijk worden gewacht op de biografie waaraan journalist Auke Kok momenteel werkt en die uiterlijk in 2019 zal verschijnen.

Intussen kunnen we de laatste alinea van Mijn verhaal koesteren waarin Cruijff zegt dat hij als voetballer, coach en ook daarna niet altijd door iedereen is begrepen. 'Maar goed, Rembrandt en Van Gogh werden ook niet begrepen. Dat is wat je leert: je bent net zo lang gestoord tot je een genie bent.'

Johan Cruijff, Mijn verhaal, Autobiografie, Johan Cruijff, Mijn verhaal, de autobiografie, Nieuw Amsterdam, 19,99 euro.