Jongeren ontsteken vuurwerk op oudejaarsdag in Soest.
Jongeren ontsteken vuurwerk op oudejaarsdag in Soest. © Julius Schrank / de Volkskrant

Wijk bij Duurstede beloont brave jeugd bij jaarwisseling

Jongeren in Wijk bij Duurstede kunnen tijdens de jaarwisseling kiezen: richten ze voor duizenden euro's aan vuurwerkschade aan of gebruiken ze dit geld in het nieuwe jaar voor het opknappen van de skatebaan?

Ze op heterdaad betrappen lukt niet, daar hebben we niet de mensen en de middelen voor

Wethouder Marchal

Nadat oud en nieuw de Utrechtse gemeente vorig jaar 13.000 euro kostte, vond wethouder Hans Marchal het tijd voor actie. Hij bedacht een beloningssysteem om vuurwerkvandalisme in te dammen. 'Het is niet normaal om dingen te vernielen. Het geld dat daar naartoe gaat, is weggegooid geld. Je kunt er veel leukere dingen mee doen.'

Blijft de schade op 31 december onder de 10.000 euro, dan stelt de gemeente duizend euro beschikbaar om te besteden aan jongerenvoorzieningen. Hoe minder vernielingen de jongeren aanrichten, hoe hoger het bedrag dat ze krijgen. Bij een kostenpost van bijvoorbeeld 6.000 euro krijgen ze het verschil met de 10.000 euro plus de bonus van duizend euro: 5.000 euro in totaal. Het geld komt uit het potje van de gemeente dat sowieso al is gereserveerd voor vuurwerkschade.

Maar jongeren die niet over de schreef gaan belonen, is dat niet de omgekeerde wereld? Wethouder Marchal is voor het straffen van de daders, maar toont zich ook realistisch: toezicht houden op oudjaarsdag is lastig. 'Ze op heterdaad betrappen lukt niet, daar hebben we niet de mensen en de middelen voor. Daarom moet je omdenken. We proberen jongeren te verleiden hun gedrag aan te passen door het bedrag dat we anders aan schade kwijt zijn, in te zetten voor jongerenbeleid.'

Innovatief idee

Als je negatief gedrag straft, weten mensen niet wat voor gedrag ze wel moeten laten zien

Marius Rietdijk - Adriba, het expertisecentrum op het gebied gedragsverandering

'Ik vind het een innovatief idee om goed gedrag actief te belonen', zegt Marius Rietdijk van Adriba, het expertisecentrum op het gebied gedragsverandering van de Vrije Universiteit in Amsterdam. 'Als je negatief gedrag straft, weten mensen niet wat voor gedrag ze wel moeten laten zien. In dit geval is het duidelijk: de gemeente omschrijft het ongewenste gedrag en als dat niet wordt vertoond, kunnen de jongeren een bedrag besteden aan iets wat wel gewenst is.' Maar om een duurzaam effect te hebben, moet het belonen volgens hem wel vaker gebeuren.

Jongerenwerker Eno Middelham heeft de beloning al besproken met jongeren. 'Hun eerste reactie was zowel grappig als schrijnend: oh, misschien moeten we dit jaar dan maar wat minder in de fik gaan zetten. Daarna kwam de discussie op gang over hoe we kunnen zorgen dat er minder vernielingen plaatsvinden en wat we met het geld kunnen doen.' Het voeren van de discussie noemt hij al 'pure winst'. Marchal: 'Toen ze inzicht kregen in de kosten, stonden ze daar echt wel van te kijken.'

De gemeente neemt de week voor en na nieuwjaar de schade op. Als de schade beperkt blijft, beslist Middelham daarna met de jongeren wat ze met het geld gaan doen. De suggesties tot nu toe: een dagje karten, lasergamen of de skatebaan opknappen.


Een verzameling stukken over de jaarwisseling, vuurwerk en een knalverbod

Vernietigend rapport over knalvuurwerk: alleen zo wordt Oud en Nieuw weer een veilig feest voor de hele familie

Met het voorstel knalvuurwerk en vuurpijlen te verbieden betrad de Onderzoeksraad voor Veiligheid afgelopen vrijdag gevoelig politiek terrein. Kan het een doorbraak zijn in deze loopgravenoorlog?

Lezers over vuurwerk: 'Is het afsteken geen mooi onderwerp voor een referendum?'

Vuurwerk is gevaarlijk en een aanslag op het milieu. Moeten we het dan maar afschaffen? Maar dan bevorder je illegaal vuurwerk. Moeten gemeenten dan vuurwerkshows organiseren, zoals de Onderzoeksraad voor Veiligheid wil? Een selectie van de scherpste lezersbrieven.

Tjibbe Joustra: 'De jaarwisseling wordt maar niet veiliger'

Van Sire-campagnes tot snelrecht, de overheid heeft van alles uit de kast getrokken om overlast en letselschade rond de jaarwisseling te verminderen. Tevergeefs, blijkt ieder jaar weer. Zet een gedeeltelijk vuurwerkverbod wél zoden aan de dijk?

Onderzoeksraad voor Veiligheid pleit voor verbod rotjes en vuurpijlen, risico's onacceptabel groot

Een verbod op knalvuurwerk en vuurpijlen moet de jaarwisseling veiliger maken. Dit concludeert de Onderzoeksraad voor Veiligheid in een rapport, waarin de risico's tijdens de viering onacceptabel groot worden genoemd.