Waarom verdient een leraar op de basisschool veel minder dan die op de middelbare?

Omdat 'ze niet luisteren' gaan de leraren nu staken - om te beginnen een uurtje

Waarom verdienen leraren op basisscholen minder dan die in het voortgezet onderwijs? Duizenden leerkrachten eisen dat het nieuwe kabinet een einde maakt aan dat verschil. Kosten: 1,8 miljard euro per jaar. En anders? 'Dan gaan we staken', was het dreigement in maart. Omdat er 'niet wordt geluisterd' is het nu zo ver: basisschoolleraren gaan op 27 juni staken, om te beginnen een uurtje.

Het kleuterjufeffect doet ten onrechte afbreuk aan het imago en de waardering

Frank Cörvers, hoogleraar onderwijsarbeidsmarkt

Nee, voor het dikke salaris staat Thijs Roovers (38) niet voor groep 7 van de Leonardo da Vincischool in Amsterdam. Dan had hij beter zijn administratieve functie bij een commercieel bedrijf kunnen aanhouden. Toen verdiende hij in drie dagen meer dan nu in vijf dagen per week, terwijl dat een functie was op mbo-niveau.

Maar dat je in het primair onderwijs (PO) ook fors minder verdient dan in het voortgezet onderwijs (VO), dat steekt hem wel. Hij is de enige niet die er zo over denkt. Hij schreef er in november 2016 een blog over en kwam zo in contact met Jan van de Ven, een collega die er in Dagblad De Limburger een opiniestuk over had geschreven. Als derde sloot de Facebookgroep Arnhem Meestert zich aan.

Samen lanceerden ze 'PO in Actie'. In een mum van tijd is deze besloten groep op Facebook gegroeid tot 29.400 leden - allemaal leerkrachten. (Update 7 juni 2017: inmiddels staat de teller op ruim 40 duizend.) Doel: de salarissen in het basisonderwijs moeten gelijk opgaan met die van tweedegraads bevoegde docenten in het voortgezet onderwijs. Ze hebben immers allemaal een hbo-opleiding gedaan en een vergelijkbare baan.

Het prijskaartje: 1,8 miljard euro per jaar.

'Dat is inderdaad een duur grapje, een forse eis', beaamt Thijs Roovers. 'En dan hebben we het nog niet eens over extra maatregelen om de werkdruk te verminderen: kleinere klassen, meer ondersteuning, meer tijd om lessen voor te bereiden.'

Het mag een forse eis zijn, PO in Actie krijgt wel steun van zowel de vakbonden als de PO-Raad, de werkgeversorganisatie van de basisscholen. Woensdag zitten ze op initiatief van PO in Actie allemaal om de tafel om een gemeenschappelijk manifest op te stellen.

'Het is briljant dat dit lukt, ik ben er supertrots op', zegt Roovers. 'De eensgezindheid is groot. Als onze eisen worden genegeerd in het nieuwe regeerakkoord gaan we staken.'

Scheefgegroeid

Wat komt er in het regeerakkoord?

Indien er een kabinet komt van VVD, CDA, D66 en GroenLinks krijgt het onderwijs extra geld boven op de 38,1 miljard euro die er nu aan wordt besteed. Maar geen enkele partij reserveert 1,8 miljard euro voor hogere lonen van meesters en juffen.

VVD: 300 miljoen euro voor de kwaliteit van leraren. Meer vakdocenten gymles en prestatiebeloning.

CDA: 200 miljoen euro voor onder meer klassenassistenten en conciërges.

D66: 200 miljoen euro salarisverhoging voor docenten op basis- en middelbare scholen met minimaal 15 procent leerlingen van zeer laagopgeleide ouders. Plus 1 miljard euro voor verlaging van de lestaak met 67,5 klokuren per schooljaar.

GroenLinks: 300 miljoen voor leerlingen met grote leerachterstanden, coaching voor beginnende leraren en kleinere klassen.

Waarom verdien je op een basisschool zo veel minder dan in het voortgezet onderwijs - tussen de 7 en 21 procent (zie grafiek)? Niemand heeft er een duidelijk antwoord op, maar Frank Cörvers, hoogleraar onderwijsarbeidsmarkt in Tilburg, heeft wel een vermoeden. 'Tot in de jaren zeventig en tachtig maakte je in het onderwijs carrière door te beginnen in het lager onderwijs en door te stromen naar het voortgezet onderwijs en eventueel de universiteit. Dat is tegenwoordig lastig, omdat de lerarenopleidingen op een specifieke sector zijn toegesneden.'

Het leraarschap was voorheen een beroep waar je op de sociale ladder kon stijgen. De onderste trede was dus de lagere school. Toen die in 1985 samen met de kleuterschool de basisschool werd - de 'oude' eerste klas werd groep 3 - kwam dat de status van het vak niet ten goede, zegt Cörvers. 'Het kleuterjufeffect doet ten onrechte afbreuk aan het imago en de waardering. Het is belangrijk dat kinderen van jongs af aan goed onderwijs krijgen. De leerkracht in het basisonderwijs is misschien nog wel belangrijker dan die in het voortgezet onderwijs, zo blijkt uit internationale studies. De verschillen in beloning en waardering zijn een relikwie uit het verleden.'

Die salarissen zijn inderdaad historisch scheefgegroeid, zegt Rinda den Besten, voorzitter van de PO-Raad, de koepel van schoolbesturen in het basisonderwijs. 'En als alle docenten er al een procentje of wat bij kregen, dan werd het gat feitelijk alleen maar groter tussen de sectoren.'

Primaire arbeidsvoorwaarden

De werkgevers, die bij cao-onderhandelingen doorgaans de loonstijging willen temperen, staan vierkant achter de eisen van PO in Actie. 'Hogere salarissen zijn broodnodig om het primair onderwijs aantrekkelijk te maken', zegt Den Besten. 'In 2025 verwachten we een tekort van tienduizend leerkrachten.'

Een hoger salaris zou ook helpen om meer mannen voor de klas te krijgen - een breed gedragen wens. 'Uit onderzoek blijkt dat mannen de primaire arbeidsvoorwaarden belangrijker vinden dan vrouwen', zegt Den Besten. 'En ook door het leenstelstel wordt een goed salaris noodzakelijker dan ooit. Dat heeft geleid tot een algehele terugstroom in het hbo, maar de pabo is extra getroffen.'

Hoe groot is de kans dat een nieuw regeerakkoord inderdaad 1,8 miljard euro inboekt voor de salarissen? De politieke partijen die nu onderhandelen over het kabinet (in maart waren dit VVD, CDA, D66 en GroenLinks, red.), hebben allemaal extra geld over voor het onderwijs, maar hogere salarissen zijn de sluitpost (zie kader).

De werkgevers hebben begrip voor stakingen. 'Het is nog nooit gebeurd dat zo'n grote groep leerkrachten opkomt voor een beter salaris', zegt Den Besten van de PO-Raad. 'In het primair onderwijs wordt vaak gezegd dat het niet gaat om geld, want voor de klas staan is een roeping. Dat is fantastisch en ontroerend, maar het smoort elke discussie.'

De PO-Raad ziet een staking dan ook niet als een actie tegenover de werkgevers. Den Besten: 'We onderhandelen dit najaar weer over de nieuwe cao, maar de pot is leeg. Daar moet het nieuwe kabinet wat aan doen.'

Actiebereidheid

In 2025 verwachten we een tekort van tienduizend leerkrachten

Rinda den Besten, voorzitter van de PO-Raad

Je zou denken dat de vakbond intussen al bezig is met het drukken van affiches en spandoeken. Maar uitgerekend de Algemene Onderwijsbond (AOb) is terughoudend. Zeker niet over het doel - 'het is helaas geen nieuw geluid, we roepen dit al tien jaar', zegt AOb-voorzitter Liesbeth Verheggen, wel vanwege twijfel over de actiebereidheid van de achterban.

'Tienduizenden vind-ik-leuks op Facebook is nog iets anders dan 29 duizend mensen op het Malieveld. Als ik een toespraak moet houden op een leeg veld, dan heb ik een probleem. Leraren gaan niet snel de straat op. Ze willen de kinderen niet duperen met hun eisen.'

De laatste keer dat in het onderwijs werd gestaakt, was in maart 2012. Toen kwamen vijftigduizend docenten naar de Amsterdam Arena uit protest tegen bezuinigingen op het passend onderwijs. 'Dat ging om de leerlingen, niet om loon', zegt Verheggen. 'Staken is het ultieme middel, dus je moet goed peilen: is men daar inderdaad toe bereid?'

Thijs Roovers van PO in Actie verbaast zich over de terughoudendheid van de AOb. 'Dit wordt wel degelijk breed gedragen, juist omdat het ook gaat om de grootte van de groepen en meer onderwijsondersteunend personeel.' Hij beseft dat de vakbond ook namens het voortgezet onderwijs, het mbo en het hbo moet praten. Het gevaar is dat het extra geld voor de een ten koste gaat van de andere sectoren. Roovers: 'De vakbond zit op vier stoelen, wij en de PO-Raad maar op één. Misschien wordt PO in Actie wel de nieuwe vakbond.'

Hoogleraar Frank Cörvers heeft sympathie voor de eisen, maar plaatst wel een kanttekening. 'Die 1,8 miljard euro is heel veel geld. Als je de bevolking voorlegt: wilt u dat bedrag helemaal besteden aan de lonen op de basisschool of deels ook aan ouderenzorg of defensie, dan weet ik het antwoord nog niet.'

Middelbare school: netto 2.001 (bruto: 2.665)

'Na stages en een jaartje lesgeven op een basisschool merkte ik dat ik daar minder goed op mijn plek zat. Nu werk ik op een vmbo-praktijkschool. Praktijkonderwijs is voor leerlingen die moeite hebben met leren. Ik ben mentor en geef Nederlands en rekenen.

'Na mijn overstap verdiende ik netto 300 of 400 euro meer. Ik schrok ervan. Ik dacht: klopt dit wel? Belachelijk dat je in het basisonderwijs minder verdient. De klassen zijn er zo groot, je loopt altijd achter de feiten aan.

'Hier kan ik nog verder groeien. Ik heb veel vriendinnen in het basisonderwijs. Die zeiden ook: hè, verdien jij zo veel? Ik gun ze natuurlijk een hoger inkomen, maar dat moet niet ten koste gaan van het voortgezet onderwijs.'

Middelbare school netto 2.213 euo (bruto: 3.159 euro)

'Ik geef als tweede-graads docent les in de onderbouw van mavo, havo en vwo en ben ingeschaald in LB schaal 7. Op mijn 32ste zit ik daar aan de top, maar ik kan wel doorgroeien naar schaal LC, LD en zelfs LE. Mijn broer Michiel van 30 geeft ook les op een middelbare school, hij zit al in LC.

'Ik kom uit een onderwijsgezin. Mijn twee zussen geven les op een basisschool, zij verdienen minder dan Michiel en ik. Waarom? Dat vind ik een hele lastige vraag.

'Ik heb enkele collega's die eerst op een basisschool hebben gewerkt. De omgekeerde route ken ik niet en dat ligt vast ook aan het verschil in salaris. Stel dat de basisschool me leuker lijkt, dan zou ik het toch niet doen. Ik wil niet inleveren.'

Basisschool: netto 1.944 (bruto: 2.446)

'Al op mijn twaalfde hoorde ik: jij moet juf worden. Na mijn universitaire bachelor psychologie ben ik alsnog de pabo gaan doen. Dat was wat ik zocht. Ik vind het werk geweldig. Wel is de werkdruk hoog met oudergesprekken, vergaderingen, studiedagen, voorbereiding van het kerstfeest, schoolkamp, lessen voorbereiden enzovoorts. Ik werk wekelijks vijf tot tien uur over. Tja, voor een deel is het ook een hobby.

'Financieel is er weinig perspectief. Ik vind het onterecht dat we minder verdienen dan in het voortgezet onderwijs. Met collega's ging het laatst over staken. Ik moet daar diep over nadenken. Het voelt als kiezen voor jezelf of voor de kinderen. Als ik op een kantoor werkte, zou het simpel zijn.'

Basisschool netto 1.944 euro (bruto: 2.467 euro)

'Mijn zus Marloes en ik werken op een basisschool, onze broers Laurens en Michiel op een middelbare school. Zij verdienen meer en de verschillen zullen nog fors oplopen. Ze hebben veel meer groeimogelijkheden.

'Ik geef les aan de kleuterklas, de Olifantengroep. Een mooie plek, want op die leeftijd leg je de basis. Het is wel pittig, vaak lig ik om half tien al in bed. Ik volg bovendien een master tot gedragsspecialist. Als gedragsspecialist krijg je de uren uitbetaald die je anders voor de klas zou staan. Per saldo blijf je nog steeds hetzelfde verdienen en maak je dezelfde uren.

'Staken? Dat vind ik nogal wat, dan kunnen de kinderen niet naar school. Ik voel me verantwoordelijk. De directeur begrijpt dat er mogelijk acties komen.'

(Tekst gaat verder onder afbeelding).