Joost Zwagerman.
Joost Zwagerman. © ANP

Verslagenheid groot na plotselinge dood Zwagerman

Collega's en politici hebben geschokt gereageerd op het overlijden van schrijver Joost Zwagerman, die dinsdag op 51-jarige leeftijd een einde aan zijn leven maakte. Behalve als schrijver genoot hij bekendheid als columnist, onder meer voor de Volkskrant, waarin hij vele essays over kunst en cultuur publiceerde.

We proberen er iets van te begrijpen. Waarom iemand wordt gedreven om dit te doen

Uitgever Peter Nijssen

Schrijver Özcan Akyol op Facebook: 'Ik werd vanmorgen met tranen in mijn ogen wakker. Joost Zwagerman is overleden. Ik hoop dat hij alle lof en eer krijgt die hem toekomt. Hij was voor mij een mentor en een gids in literatuurland. Ik heb zelden een collega ontmoet die zich zo betrokken en geïnteresseerd toonde. Nog voor mijn debuut verscheen informeerde hij al naar mijn werk. Hij was tijdens onze ontmoetingen zó lief en aardig, dat ik soms twijfelde of het allemaal wel oprecht was. Maar dat was het. En dat voelde in het begin vreemd, want ik had destijds zijn werk verslonden, voor mij was hij een ster - een monument. Dat zal hij altijd blijven. Vaarwel, Joost. Rust zacht.

Politiek verslaggever en jeugdvriend Frits Wester is 'compleet ontdaan' over het zelfgekozen overlijden van Joost Zwagerman. 'Samen opgegroeid in Alkmaar zoveel beleefd', schrijft hij op Twitter.

Uitgever Peter Nijssen zei tegen de NOS dat uitgeverij De Arbeiderspers de meest veelzijdige en productiefste auteur is verloren. 'Hij heeft meer dan dertig boeken geschreven. Hij had een enorm doorzettingsvermogen. Hij had een hartelijke lach en was een leuke kerel.'

Dinsdag kwam er nog een essaybundel van hem uit onder de titel: 'De stilte van het licht'. Nijssen wist wel dat het de laatste tijd niet goed met Zwagerman ging. 'We proberen er iets van te begrijpen. Waarom iemand wordt gedreven om dit te doen. Hij heeft zich altijd kritisch opgesteld tegen zelfmoord. Hij was een levenslustige en flamboyante auteur, maar hij heeft de verleiding toch niet kunnen weerstaan. De zelfgekozen dood van zijn vriend Rogi Wieg heeft hem buitengewoon aangegrepen. Dat kan er zeker iets mee te maken hebben.'

Schrijfster Heleen van Royen schrijft op Facebook: 'Joost, ik wil niet dat je dood bent. En ik ben zeker niet de enige. We moeten nog praten samen, glazen heffen, het leven doornemen, lachen. Je bent me zo dierbaar. Ik weet hoe zwaar het aardse bestaan je soms valt. Daar hebben we het over gehad. Ik weet dat ik tegen je heb gezegd dat je geen gekkigheid moet uithalen. Dat je me altijd eerst zou moeten bellen. Dat ik het je dan uit je hoofd zou praten. En dat zou me lukken. Maar je hebt niet gebeld vandaag.'

'Diep geschokt'

Zwagermans intense jaren negentig

Een aantal maanden geleden schonk de schrijver zijn literair archief aan het Letterkundig Museum in Den Haag. De schrijver blikte toen terug op enkele foto's uit de jaren negentig, in het volgende artikel van Merel Buiting.

'Het was meer dan een depressie'

Daar zat hij, de succesvolle schrijver Joost Zwagerman: een gescheiden veertiger met een depressie in een vakantiehuisje in Tuitjenhorn. In 2012 vertelde hij hoe het zo kwam en hoe het beter werd aan Volkskrantjournaliste Sara Berkeljon.

Eppo van Nispen tot Sevenaer, directeur Stichting Collectieve Propaganda van het Nederlandse Boek: 'We zijn diep geschokt. Zwagerman was een grootheid, zijn boekenweekgeschenk werd gemaakt met de grootste oplage. Dit is iets wat niemand had voorzien. Ik sprak hem kort geleden nog voor een project. Het is een drama voor zijn familie.'

Een geëmotioneerde Matthijs van Nieuwkerk schoof live aan bij de talkshow Pauw vlak nadat de dood van Zwagerman bekend werd.  'Ik hoop dat de kranten morgen zo gepassioneerd over Joost Zwagerman schrijven als hij dat deed over kunst. Dat verdient hij', zei de presentator die vaak met Zwagerman aan tafel zat bij De Wereld Draait Door.

Zwagerman sprak 'zonder cynisme, maar met pure hartstocht en geestdrift' over de kunsten, aldus Van Nieuwkerk. 'God, wat heeft hij ons geleerd', voegde Van Nieuwkerk eraan toe. Paul van Vliet, ook te gast bij Pauw, noemde de dood van Zwagerman een groot verlies. 'Het is zeldzaam dat iemand zo de kunsten naar de lezer kan vertalen', zei de cabaretier.

(Tekst loopt door onder de video)

'Onvoorstelbaar tragisch'

De dood van Zwagerman is een onvoorstelbaar tragisch bericht en een groot verlies, zei minister Jet Bussemaker. 'Zwagerman heeft veel jongeren vertrouwd gemaakt met literatuur door werken als Gimmick en Vals Licht. Met zijn optredens in DWDD nam hij een breed publiek mee in de literaire wereld. Zijn aanstekelijk enthousiasme zorgde ervoor dat je niet anders kon dan meebewegen.'

Philippe Remarque, hoofdredacteur van de Volkskrant, prijst de manier waarop Zwagerman over kunst kon vertellen. 'Joost kon als geen ander lezers meetrekken in zijn niet aflatende enthousiasme voor kunst. Hij wist een groot publiek te bereiken, ook met bijvoorbeeld zijn stukken over abstracte kunst.'

Peter Vandermeersch, hoofdredacteur van NRC Handelsblad, schrijft op Twitter: 'Dit komt zo hard aan. Shit.' Zwagerman had columns in de beide kranten.