Vluchtelingen komen per bus aan bij het oude ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid in Den Haag.
Vluchtelingen komen per bus aan bij het oude ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid in Den Haag. © Freek van den Bergh/de Volkskrant

Vanwege personeelstekort geen controle op vluchtelingen

Duizenden asielzoekers zijn in de nazomer van 2015 het land binnengekomen zonder te zijn geïdentificeerd of onderzocht op terroristische dreiging. Er was niet genoeg personeel beschikbaar.

Duizenden asielzoekers zijn vorig jaar in de opvang geplaatst zonder identificatie of screening op mogelijke terroristische dreiging. In september, toen het aantal binnenkomende migranten in Nederland piekte, werden asielzoekers naar de noodopvang gestuurd zonder dat hun identiteit was vastgesteld, bagage was onderzocht of telefoons waren uitgelezen.

Er vond geen controle van documenten plaats om te checken of ze ook waren wie zij zeiden te zijn

Dit blijkt uit een verslag van een werkgroep van het ministerie van Justitie, dat de Volkskrant in handen heeft gekregen dankzij een beroep op de Wet openbaarheid van bestuur (Wob). Volgens dit document deden politie en marechaussee in september onder asielzoekers geen onderzoek naar mensensmokkel en terrorisme, omdat er niet genoeg personeel beschikbaar was.

Ook bleek het kennelijk lastig voldoende politiepersoneel naar het aanmeldcentrum in Ter Apel te krijgen, wegens de 'decentrale ligging' in Zuidoost-Groningen, staat in het rapport. De werkgroep benoemt het als risico dat 'ongeïdentificeerden' vanuit Ter Apel het land in worden gestuurd.

Minister Van der Steur (Justitie) liet de Tweede Kamer half mei weten dat alle asielzoekers die in 2015 zijn binnengekomen onlangs opnieuw zijn gescreend, omdat het identificatieproces 'in een bepaalde periode onvoldoende zorgvuldig is verlopen'. Dat is nogal eufemistisch: inkomende asielzoekers werden in de nazomer van 2015 überhaupt niet gecontroleerd of geïdentificeerd. Er waren in die periode rond de 2.000 nieuwe asielaanvragen per week.

Van deze mensen werd wel de naam opgeschreven en een foto genomen voor zij naar de noodopvang werden gestuurd, maar er vond geen controle van documenten plaats om te checken of ze ook waren wie zij zeiden te zijn.

IND-directeur Rob van Lint zei eerder in de Volkskrant dat bij de eerste registratie de bagage wordt onderzocht op wapens en ongeldige paspoorten. Ook kan de politie telefoons onderzoeken. 'Onze eigen experts screenen de begindossiers op ongerijmdheden', aldus Van Lint. 'Hebben we hier te maken met een oorlogsmisdadiger? Of iemand die een risico vormt voor de nationale veiligheid?'

Aanmeldgehoor

Maar in het rapport van 15 september 2015 staat dat er op dat moment minstens zevenduizend asielzoekers in de opvang zaten die geen zogeheten aanmeldgehoor hadden gehad, waarin dit soort vragen normaal gesproken wordt onderzocht.

Volgens de IND zijn na de periode van de hoge instroom de achterstanden in het najaar snel weggewerkt. Ook is in die periode met de politie een plan van aanpak opgesteld om het screeningsproces te verbeteren.

Minister Van der Steur benadrukte in januari in de Tweede Kamer het belang van de eerste screening, die gaat 'om het onderkennen van signalen die mogelijk wijzen op jihadisme of radicalisering of op zaken die op andere wijze een bedreiging zouden kunnen vormen voor de nationale veiligheid'. Door de Nationale Coördinator Terrorisme Bestrijding was eerder gewaarschuwd dat jihadisten zouden kunnen meereizen in de vluchtelingenstroom.

Groepen ongeregistreerden, tekort aan opvangplekken, een veelheid aan vervoersstromen en bewegingen.

Interne memo IND

Chaos in Ter Apel

Ook een interne nota van de IND uit september meldt de chaos bij het aanmeldcentrum in Ter Apel: 'Groepen ongeregistreerden, groepen die geen aanmeldgehoor hebben gehad, tekort aan opvangplekken, een veelheid aan vervoersstromen en bewegingen.'

Maar ook in november en februari, toen veel minder asielzoekers tegelijk arriveerden, constateerde de Inspectie voor Veiligheid en Justitie nog grote lacunes in de identificatieprocedure. Zo was er geen apparatuur beschikbaar voor het uitlezen van telefoons.

Op de IND-aanmeldlocatie in Budel zag de inspectie 'profilers' die bij de identificatieprocedure moeten letten op uiterlijke kenmerken zoals tatoeages of schichtig of hyperactief gedrag, om mensen eruit te pikken die mogelijk een veiligheidsrisico vormen. Voor die functie bleken tijdens het inspectiebezoek mensen te worden ingezet die geen specifieke kennis of opleiding hadden voor dit soort werk.

De inspectie concludeerde in mei dat de 'beoogde bijdrage' aan de bestrijding van mensensmokkel, mensenhandel en terrorisme 'hooguit beperkt' wordt gerealiseerd. Deze zomer doet de inspectie weer onderzoek, om te kijken of de door het ministerie beloofde verbeteringen resultaat opleveren.