Het tellen van de Wiv-referendumstemmen, vorige week in Amsterdam.
Het tellen van de Wiv-referendumstemmen, vorige week in Amsterdam. © Els Zweerink

Definitieve uitslag referendum: meerderheid van 49,4 procent stemde tegen de Wiv

49,44 procent van de kiezers heeft tegen de Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten gestemd. Dit blijkt uit de officiële uitslag die de Kiesraad vanochtend bekendmaakte. Een kleinere 46,53 procent stemde voor. 4,03 procent bracht een blanco stem uit.

De uitslag was officieus al een week bekend op basis van de inventarisaties van de lokale stembureaus. De Kiesraad had desondanks een week nodig om al die stemmen bij elkaar op te tellen. In totaal brachten 6.734.225 mensen hun stem uit, 51,54 procent van het electoraat (alle Nederlanders van 18 jaar of ouder). 

Hoewel de referendumwet hier enige onduidelijkheid over laat bestaan, oordeelt de Kiesraad dat het tegenkamp een geldige 'afwijzende uitspraak' heeft gedaan. Het tegenkamp haalde door het hoge aantal blanco stemmen geen absolute meerderheid, maar is wel aanzienlijk groter dan het aantal voorstemmers. Deze uitslag betekent dat het kabinet de inlichtingenwet moet 'heroverwegen'.

Intrekking onwaarschijnlijk

Verantwoordelijk minister Kajsa Ollongren (Binnenlandse Zaken) wilde vorige week niet op de officiële uitslag vooruitlopen. Het kabinet gaat zich beraden nadat de uitslag door de Kiesraad is vastgesteld, zei zij. Intrekking van de wet is onwaarschijnlijk, de coalitiepartijen zijn uitgesproken voorstander van ruimere bevoegdheden voor de inlichtingendiensten.

CDA-leider Sybrand Buma zei in het najaar al dat hij de uitslag van het referendum wil negeren. VVD-fractievoorzitter Klaas Dijkhoff benadrukte na het referendum nogmaals het belang van de wet. Ook D66 en ChristenUnie verdedigden de afgelopen periode de nieuwe Wiv, maar waren na het referendum terughoudender in hun reactie. Ze willen eerst het oordeel van het kabinet afwachten. 

Critici van de Wiv wezen de afgelopen maanden op onderdelen van de wet die een gevaar zouden vormen voor de privacy van burgers. De vrees bestaat dat de diensten met een 'sleepnet' (de bevoegdheid om grote hoeveelheden digitale data te onderscheppen) ook privégegevens van onschuldige burgers zullen verzamelen. Kritiek is er ook op de bewaartermijn van data: drie jaar met mogelijke verlenging van nog eens drie jaar. Bovendien wijzen tegenstanders erop dat de diensten dankzij de Wiv afgetapte informatie kunnen doorspelen aan derde landen.


Meer over het referendum

Maurice de Hond: 'Schrappen referendum is stap richting ondergang van politiek systeem'
Schaf het referendum niet af, zegt opiniepeiler De Hond, maar pas het aan. Met een hoge opkomst drempel, stemmen via DigiD en een bindende uitslag heeft de kiezer écht invloed. 'Anders gaat dit systeem ten onder.'

Juristen kritisch over intrekkingswet: kabinet moet referendum niet afschaffen maar verbeteren

Het kabinet moet het raadgevend referendum niet afschaffen maar verbeteren, zo bepleiten enkele gerenommeerde wetenschappers deze week in de Eerste Kamer.