Fractievoorzitter van Denk Tunahan Kuzu en PVV leider Geert Wilders tijdens het plenair debat in de Tweede Kamer over de nasleep van de legercoup in Turkije
Fractievoorzitter van Denk Tunahan Kuzu en PVV leider Geert Wilders tijdens het plenair debat in de Tweede Kamer over de nasleep van de legercoup in Turkije © ANP

Tweede Kamer zeer verdeeld over Turkse spanningen

De Turkse spanningen moeten niet worden geëxporteerd naar Nederland, schreef het kabinet maandag aan het parlement. Maar herhaald aandringen bij Ankara heeft niets opgeleverd. Het wantrouwen tussen Turkse Nederlanders onderling en met de rest van de samenleving viert hoogtij. Diezelfde Turkse spanningen bereikten dinsdag de Tweede Kamer.

Het kabinet schippert in zijn reactie tussen stevige taal en pragmatische diplomatie. Zo blijft minister Asscher van Integratie contact zoeken met Turkse organisaties als Diyanet en Milli Görus, maar deze clubs worden alleen als 'volwaardige gesprekspartners' beschouwd als zij 'in woord en daad' de Nederlandse waarden verdedigen. Turkse Nederlanders die zich bedreigd voelen, moeten in eerste instantie zelf aangifte doen, maar in sommige gevallen ('waar nodig') regelt de regering beveiliging.

Vier ministers (Integratie, Justitie, Onderwijs en Binnenlandse Zaken) voeren dit najaar overleg met gemeenten die kampen met 'lokale spanningen'. De inzet is het 'vergroten van binding van Turkse Nederlanders aan de samenleving'. Om de spanningen op scholen te beteugelen heeft het kabinet tijdens het reces een 'taskforce' in het leven geroepen. Dat kon niet voorkomen dat Turks-Nederlandse ouders circa zeshonderd kinderen uitschreven van vermeende Gülenscholen.

Over de nasleep van de coup in Turkije koestert het kabinet vooral veel zorgen. Zorgen die 'consequent en nadrukkelijk' worden gedeeld met de Turkse regering. Al op 12 augustus klopte Ankara bij Nederland aan met het verzoek om te helpen bij het speuren naar Gülen-aanhangers. Nee, was het Nederlandse antwoord, wij doen niet aan 'guilt by association'.

Te mager

Deze gasten moet je opjagen met alle middelen die je hebt

Halbe Zijlstra als reactie op Zaanse vloggers van Turkse afkomst

Zorgen over de Turkse rechtsstaat onder Erdogan dus, maar het staat samenwerking met Ankara niet in de weg. Turkije is een NAVO-bondgenoot die deelneemt aan de strijd tegen IS in Syrië. Turkije helpt bij het opsporen van jihadsympathisanten. Nederland drijft handel met Turkije. En, het belangrijkst, Turkije houdt migranten uit Syrië en Irak tegen bij de kust van de Middellandse Zee. Het kabinet is niet bereid te tornen aan die EU-Turkije-deal.

De kabinetsreactie is al met al te mager, vond vrijwel de voltallige oppositie dinsdag in de Kamer. Waar zijn de harde maatregelen na het stoere 'pleur op' van premier Rutte bij Zomergasten? Het begint bij normeren, reageerde de minister-president. Een wondermiddel om vier decennia mislukte integratie op te lossen, had hij ook niet. 'Ik heb niet één maatregel om het probleem morgen op te lossen. Maar het begint ermee dat wij als politiek volstrekt helder uitspreken waar de grens ligt.'

Die grens werd dinsdag in het debat verre van 'volstrekt helder'. De Kamer was er zeer over verdeeld. VVD-fractieleider Zijlstra haalde de Zaanse vloggers van Turkse afkomst aan als voorbeeld van mislukte integratie. Die jongens dienen hard te worden aangepakt, stelde hij: 'Deze gasten moet je opjagen met alle middelen die je hebt.' Zijn coalitiegenoot Samsom van de PvdA dacht er heel anders over, 'die reljongeren' hebben volgens hem niets met de mislukte coup in Turkije te maken.

'Schurkenturken'

Treed op. Zorg dat wij weer de baas zijn in Nederland

Geert Wilders

PVV-leider Wilders greep het debat aan om zijn gelijk te claimen. Hij zegt al jaren dat Erdogan 'gevaarlijk' is. De Turkse invloed in Nederland heeft volgens hem geleid tot 'schurkenturken' die in Rotterdam samenkomen 'in een zee van Turkse vlaggen' en in Zaandam 'mensen van hun fiets trekken'. Zijn opdracht aan het kabinet: 'Treed op. Zorg dat wij weer de baas zijn in Nederland.'

Klaver van Groenlinks vond dat Rutte Turkse Nederlanders van Nederland vervreemdt met zijn 'pleur op'. 'Waarheen? Het zijn Nederlanders. Het wordt tijd dat de premier gaat uitdragen dat zij erbij horen.' Buma van het CDA maakte een punt van de dubbele paspoorten van Turkse Nederlanders. Het Turkse paspoort biedt Ankara 'slinkse' invloed op Turkse Nederlanders, daar moest het kabinet werk van maken, stelde hij.

Eensgezind was de Kamer pas toen ex-PvdA'er Kuzu weigerde zich kritisch uit te laten over de jacht op vermeende Gülenaanhangers in Turkije. Honderdduizend mensen ontslagen danwel opgesloten, dat moest Kuzu toch ook vreselijk vinden? De Turks-Nederlandse leider van migrantenpartij Denk liet zich niet uit de tent lokken. 'Nood breekt wet', was Kuzu's reactie. Uiteraard vond ook hij dat mensen een eerlijk proces verdienen, maar momenteel heerst de noodtoestand in Turkije. Daar ging hij niet over oordelen.

Alle fractievoorzitters, van links tot rechts, meldden zich bij de interruptiemicrofoon om hem de les te lezen, iets waarin voorheen alleen PVV-leider Wilders slaagde.