De cockpit van vlucht MH17 tentoongesteld tijdens een persconferentie
De cockpit van vlucht MH17 tentoongesteld tijdens een persconferentie © AP

Tweede Kamer stemt in met MH17-proces in Den Haag: wil 'rijen sluiten'

Vanaf vandaag is het officieel: verdachten van de MH17-ramp zullen voor de rechtbank in Den Haag worden vervolgd. De rechters zullen bij het bepalen van de straf uitgaan van de Nederlandse wet.

Een Kamermeerderheid schaarde zich woensdag achter het reeds eerder genomen regeringsbesluit om het MH17-proces in Nederland te voeren. Ministers Stef Blok (Veiligheid en Justitie, VVD) en Bert Koenders (Buitenlandse Zaken, PvdA) bereikten hier op 5 juli al overeenstemming over met de vijf landen die onderzoek doen naar de ramp. Maar de Tweede Kamer moest het besluit formeel nog wel goedkeuren. Dat is nu gebeurd. De locatie Den Haag lag al voor de hand en is nu ook vastgesteld, aldus minister Blok.

Rijen sluiten

Ten Broeke (VVD) dringt er bij het kabinet op aan om ervoor te zorgen dat de 'internationale solidariteit' die er nu is voor het MH17-proces ook 'over vijf tot tien jaar nog bestaat'

Opvallend is de oproep woensdag van zowel het kabinet als een ruime Kamermeerderheid om de onafhankelijkheid van het onderzoek naar de oorzaak van de ramp, dat tot nu is uitgevoerd door het Openbaar Ministerie en de Onderzoeksraad, te respecteren.

Thierry Baudet van Forum van Democratie trekt dit MH17-onderzoek als enige in de Tweede Kamer in twijfel. Hij drong vorig jaar per brief aan op nieuw onderzoek bij de toen net gekozen president Donald Trump. 'Stuitend', vindt Koenders die actie. 'Het is belangrijk om juist nu de rijen te sluiten', benadrukt D66-Kamerlid Sjoerdsma. Baudet was niet komen opdagen bij het MH17-debat en was woensdag ook telefonisch niet bereikbaar.

VVD-Kamerlid Han ten Broeke pleitte eveneens voor 'eensgezindheid' en waarschuwde woensdag dat ook de Nederlandse rechtbank straks mogelijk in 'diskrediet' wordt gebracht door diverse belanghebbenden. Hij dringt er bij het kabinet op aan om ervoor te zorgen dat de 'internationale solidariteit' die er nu is voor het MH17-proces ook 'over vijf tot tien jaar nog bestaat'.

Geen garanties

Veel vrees bestaat bij de Kamerleden dat verdachten uiteindelijk niet komen opdagen bij het MH17-proces. 'We zullen uit alle macht proberen te voorkomen dat er straks in de rechtbank lege stoelen zijn op de plek waar de verdachten moeten zitten. Maar het eerlijke antwoord is dat we dit niet kunnen garanderen', aldus minister Blok.

De partijen die momenteel onderhandelen over een nieuw kabinet - VVD, D66, CDA en ChristenUnie - hopen allen dat Rusland alsnog wordt betrokken bij de rechtsgang. De kans op het uitleveren van verdachten wordt zo groter, uiteraard indien die verdachten zich in Rusland blijken te bevinden.

Volgens minister Blok heeft het Openbaar Ministerie 'nog geen verzoek gedaan' om een aparte overeenkomst met Rusland te sluiten over het berechten van verdachten. 'Als dit verzoek wel komt, dan zal de regering hieraan meewerken.'

Diplomatiek steekspel

Met de keuze voor een Nederlandse rechtbank komt een eind aan een lang diplomatiek steekspel over de wijze van berechting van de MH17-schuldigen

Met de keuze voor een Nederlandse rechtbank komt een eind aan een lang diplomatiek steekspel over de wijze van berechting van de MH17-schuldigen. Eerder vroegen Nederlandse diplomaten vergeefs bij de Verenigde Naties om een speciaal VN-tribunaal om daders te berechten. Rusland blokkeerde dat voorstel in juli 2015.

De tweede serieuze optie om MH17-daders te berechten - via een tribunaal opgericht door de vijf onderzoekslanden samen - is twee jaar intensief onderzocht, maar eveneens gesneuveld. De rechtssystemen van de onderzoekslanden verschilden te sterk van elkaar. Voor welke wet zou een rechter dan moeten kiezen bij het bepalen van een straf?

Wat nu rest is een Nederlandse rechter die de verdachten beoordeelt via het Nederlands recht. De logische locatie was van meet af aan al de rechtbank in Den Haag (niet te verwarren met het Internationaal Strafhof). Deze rechtbank is bevoegd om zich te buigen over internationale zaken. Het voordeel daarvan is dat het proces snel kan beginnen nadat het strafrechtelijk onderzoek is afgerond.

Het nadeel van een Nederlandse rechtbank is dat het de verdenking van partijdigheid op de hals haalt. Vooral Rusland beschuldigt onder andere Nederlandse onderzoekers van vooringenomenheid over de mogelijke betrokkenheid van Moskou bij de vliegramp.

Op 17 juli was het drie jaar geleden dat Malaysia Airlines-vlucht MH17 werd neergeschoten boven oorlogsgebied in Oost-Oekraïne. Alle 298 inzittenden, onder wie 196 Nederlanders, kwamen om.