Staatssecretaris Barbara Visser van Defensie.
Staatssecretaris Barbara Visser van Defensie. © ANP

Staatssecretaris Visser zwicht en stelt 'tijdelijk' extern meldpunt in voor misbruik bij defensie

Staatssecretaris Barbara Visser van Defensie belooft een tijdelijk extern meldpunt in te stellen voor militairen die last hebben van wangedrag of misbruik binnen de krijgsmacht. De bewindsvrouw komt hiermee terug op haar Kamerbrief van afgelopen vrijdag waarin staat dat een onafhankelijk meldpunt nog niet nodig is.

'De externe commissie die onderzoek gaat doen naar het misbruik bij defensie, kan ook fungeren als tijdelijk extern meldpunt', zei Visser maandag na lang aandringen tijdens een overleg in de Tweede Kamer.  'Mensen die zich tot nu niet veilig hebben gevoeld om misbruik te melden, moedig ik aan dat alsnog te doen.' Ze zal zorgen dat een telefoonnummer en e-mailadres van het meldpunt 'zo snel mogelijk' breed bekend worden gemaakt.

Opvallend is dat Visser geïrriteerd raakte toen Kamerleden van PVV, SP, PvdA en GroenLinks zich tijdens het Kamerdebat verheugden dat het door hen zo fel bepleitte externe meldpunt er alsnog komt. 'Ik heb het over een tijdelijk extern meldpunt', beet Visser hen toe. Van een permanent meldpunt buiten de defensieorganisatie wil ze nog niets weten. Eerst moet uit onderzoek blijken dat dit nodig is. Tot die tijd kunnen slachtoffers bij externe onderzoekers terecht met klachten. 'Een tussenstap', noemde Visser haar vondst.

Psychisch lijden

Aanleiding voor de aangekondigde maatregel is het Volkskrantbericht eerder deze maand, waarin drie militairen vertellen hoe zij tussen 2011 en 2014 stelselmatig zijn mishandeld en aangerand door leden uit hun eigen eenheid in Schaarsbergen. Een van hen vertelt ook te zijn verkracht. Hij ondernam nadien een zelfmoordpoging. Alle drie lijden ze psychisch door hun ervaringen. De misdragingen behoorden deels tot de ontgroeningsrituelen voor nieuwkomers.

(Tekst gaat verder onder foto).

Contact met slachtoffers en commandanten

De staatssecretaris erkent inmiddels dat defensie fouten heeft gemaakt bij het behandelen van klachten over misbruik binnen de krijgsmacht. 'Alle hoofden van defensieonderdelen zijn bijeengeroepen om de gedragscode te bespreken en er is duidelijk gemaakt dat streng wordt opgetreden tegen overtredingen', zei Visser. In het Kamerdebat benadrukte ze meerdere malen dat misbruik 'onacceptabel' gedrag is.

Visser heeft ook contact gezocht met de drie mishandelde militairen. 'Als er behoefte aan is, wil ik graag met ze praten om te horen welke zorg ze nodig hebben', zei Visser. Vrijdag kondigde ze al een onafhankelijk onderzoek aan naar misstanden binnen defensie. Dat richt zich op 'de meldingsbereidheid, het meldingssysteem en de nazorg van slachtoffers'.

Daders straffen

De staatssecretaris wil nog niet vooruitlopen op de vraag of de daders van toen alsnog een forse straf krijgen. Het Openbaar Ministerie besloot destijds geen strafrechtelijk onderzoek te doen omdat de misbruikte militairen geen verklaring wilden afleggen. De slachtoffers hadden van defensie een verklaring moeten ondertekenen dat zij niet met derden over de zaak zouden praten. De militairen hebben dat opgevat als een zwijgcontract.

Uiteindelijk zijn de vermeende daders alleen 'ontheven uit hun functie, overgeplaatst en hebben een negatief ambtsbericht voor de maximale duur van zes jaren gekregen', aldus defensie. Visser zegt nu dat zij 'niet kan garanderen' dat extra strafmaatregelen volgen. 'Uit het feitenonderzoek moet eerst blijken wat er precies is gebeurd. Er ligt ook een nieuwe aangifte bij het Openbaar Ministerie.' Visser weet niet of extra maatregelen 'met terugwerkende kracht' juridisch überhaupt mogelijk zijn.

Verbod op ontgroeningen

Ontgroeningen zijn al verboden, het mag niet

Een verbod op ontgroeningen bij Defensie, waarvoor de militaire vakbonden en ook de PvdA en de SP de afgelopen dagen nadrukkelijk hebben gepleit, is er al, zegt Visser. 'Ontgroeningen zijn al verboden, het mag niet.' Volgens haar zijn inwijdingsrituelen die zijn gericht op respect voor elkaar en voor de Defensieorganisatie wel toegestaan. Een motie om ook die rituelen klip en klaar te verbieden, is door de staatsecretaris niet overgenomen. 'Veel mensen binnen Defensie bewaren ook goede herinneringen aan die inwijdingsrituelen.'

Visser zegt dat het herstel van het vertrouwen van militairen in Defensie een van de belangrijkste taken is van haarzelf en minister Ank Bijleveld van Defensie. De eerste resultaten en aanbevelingen van het onafhankelijk onderzoek naar de misbruikzaak worden in het eerste kwartaal van 2018 verwacht. Deze commissie moet ook duidelijk maken of er een permanent onafhankelijk meldpunt voor misbruik moet komen.


Vernedering, aanranding, mishandeling en bedreiging

Allan droomt ervan commando te worden, maar hij belandt in een hel
In de kazerne in Schaarsbergen wordt commando in opleiding Allan stelselmatig slachtoffer van vernedering, aanranding, mishandeling en bedreiging. En hij is niet de enige.

Drie militairen verlaten leger na misdragingen bij ontgroeningsritueel
Drie Nederlandse soldaten hebben hun eenheid in Schaarsbergen in 2014 verlaten wegens onder meer pesterijen, mishandelingen, aanrandingen en een verkrachting. De daders zouden sergeanten en korporaals uit dezelfde eenheid zijn.

Cultuurverandering
binnen Defensie lijkt niet aanstaande
Bij staatssecretaris Barbara Visser van Defensie liepen de rillingen over haar rug na het lezen van het verhaal van de drie soldaten die tussen 2011 en 2014 zijn vernederd, mishandeld en misbruikt in het leger.