Staatssecretaris kondigt extern onderzoek aan naar misbruik en vernederingen bij Defensie
© Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Staatssecretaris kondigt extern onderzoek aan naar misbruik en vernederingen bij Defensie

Problematische gesloten cultuur moet worden opengebroken

Er komt een extern onderzoek naar misstanden binnen Defensie. Dat richt zich op 'de meldingsbereidheid, het meldingssysteem en de nazorg van slachtoffers'. Staatssecretaris Barbara Visser (VVD) heeft dat vrijdagavond bekendgemaakt. Ze overweegt verder een onafhankelijk meldpunt waar militairen misstanden kunnen aanbrengen, mocht het onderzoek daar aanleiding tot geven.

Aanleiding voor de onafhankelijke doorlichting is het misbruikschandaal waarover de Volkskrant onlangs berichtte. Drie militairen vertelden dat zij tussen 2011 en 2014 stelselmatig zijn mishandeld en aangerand door leden uit hun eigen eenheid. Een van hen vertelde ook te zijn verkracht. Hij ondernam nadien een zelfmoordpoging. Alle drie lijden ze psychisch door hun ervaringen. De misdragingen behoorden deels tot de ontgroeningsrituelen voor nieuwkomers.

Slachtoffers voelden zich in 2013 bedreigd en niet vrij om alles te vertellen

Naar de zaak van de drie soldaten, die hun eenheid in Schaarsbergen in 2014 verlieten, komt een apart extern onderzoek. 'Ik zal niet schromen de daders van ernstige misdragingen te ontslaan', aldus Visser, die ook in gesprek wil met de familie van een van de slachtoffers.

De staatssecretaris zal de regels rondom geheimhoudingsverklaringen, die ervoor moeten zorgen dat betrokkenen elkaar niet beïnvloeden, aanpassen. Slachtoffers voelden zich niet vrij met anderen over het misbruik te spreken. Verder maakte een militair uit de compagnie van het slachtoffer en de daders notulen tijdens een hoorzitting van Defensie in 2013. Daardoor voelden de slachtoffers zich bedreigd en niet vrij om alles te vertellen. Visser zegt ervoor te zorgen dat dit in het vervolg niet meer zal gebeuren.

Problematische gesloten cultuur

De misbruikzaak dreigt een heikele kwestie te worden voor de net aangetreden staatsecretaris Visser. Het schandaal staat namelijk niet op zichzelf, maar lijkt exemplarisch voor een hardnekkige Defensiecultuur waarin militairen niet worden beschermd tegen wangedrag. Zowel Boele Staal in 2006 als de OVV onlangs wezen op een problematische gesloten cultuur bij Defensie in de omgang met signalen en meldingen.

Tweede Kamerleden ontmoetten de drie militairen en hebben hen vastberaden gemaakt om een cultuurverandering af te dwingen

Regeringspartijen en oppositie vragen zich openlijk af wat er mis is bij de krijgsmacht, dat dit heeft kunnen gebeuren. Tweede Kamerleden zeggen nog meer geschokt te zijn nadat zij de drie misbruikte militairen die naar buiten zijn getreden met hun verhaal deze week persoonlijk hebben ontmoet. Hun verhaal heeft diepe indruk gemaakt op de politici en hen vastberaden gemaakt om een cultuurverandering bij Defensie af te dwingen.

Geen meldpunt

Deze week spraken de drie soldaten in Den Haag met Kamerleden van zes partijen. Net als eerder in de Volkskrant vertelden ze over drugsgebruik, vernederingen, mishandelingen, aanrandingen en een verkrachting op de kazerne in Schaarsbergen. De politici beloofden aan te dringen op een meldpunt buiten Defensie waar soldaten in het vervolg hun klachten kwijt zouden kunnen. Dat komt er nu dus voorlopig niet.

Die militairen zijn kapot. Hoe gaat Defensie ze helpen?

Karabulut (SP) aan de staatssecretaris van Defensie

Tweede Kamerleden hebben ook na de brief van Visser nog veel vragen. Ploumen (PvdA) wil bijvoorbeeld weten of de praktijken in Schaarsbergen gestopt zijn en of mensen tijdens het externe onderzoek ook onder ede gehoord zullen worden. 'Ik ga ervan uit dat de staatssecretaris de gesloten cultuur bij Defensie ook als onderdeel van het probleem ziet. Ik zou graag willen weten hoe zij die cultuur wil openbreken.'

Net als Ploumen vraagt Karabulut (SP) zich af of de betrokken militairen nazorg krijgen. Karabulut: 'Daarin vind ik de brief echt onvoldoende. Die militairen zijn kapot. Hoe gaat Defensie ze helpen?' Ook wil ze weten of de daders of non-actief zijn gesteld. 'En wat wil de minister concreet doen om te voorkomen dat er weer zaken onder het tapijt geveegd worden?' SP en PvdA willen de ontgroeningen bij Defensie sowieso verbieden.

Vragen

Kamerlid Popken (PVV) vindt dat de maatregelen te laat komen. 'Er had allang een onderzoek moeten zijn.' Zij wil snel een extern meldpunt. Bruins Slot (CDA) is blij met de aankondigde externe beoordelingen. 'De richting die de staatssecretaris kiest - extern en onafhankelijk - vind ik verstandig. Maar ik heb ook nog vragen, bijvoorbeeld over de zorg voor de slachtoffers.'

Ook VVD-Kamerlid Van de Bosch is tevreden met de brief. 'Ik lees er ook in dat als er iets moet gebeuren aan de cultuur bij Defensie, de staatssecretaris dat gaat doen. We leven in een rechtsstaat dus het is goed dat zij eerst wil weten wat er precies gebeurd is. Ik heb ook nog vragen over de rol van het OM. Zij hadden ook zelf onderzoek kunnen starten, maar hebben dat niet gedaan.' Maandag spreken de Kamerleden verder met staatssecretaris Visser.

Te laat

Voor de drie soldaten die hun eenheid in Schaarsbergen in 2014 verlieten komen de aangekondigde onderzoeken te laat. 'Maar ik hoop dat ons verhaal eraan bijdraagt dat er dingen veranderen', aldus een van de soldaten. 'Ik wil dat jonge soldaten veilig zijn bij het leger. Dat de rotte plekken verdwijnen.'


Het misbruik, de vernederingen en mishandelingen bij Defensie

Allan droomt ervan commando te worden, maar hij belandt in een hel (+)
In de kazerne in Schaarsbergen wordt commando in opleiding Allan stelselmatig slachtoffer van vernedering, aanranding, mishandeling en bedreiging. En hij is niet de enige.

Ronald Vreeburg werd misbruikt door vijf soldaten tijdens zijn opleiding. Dit is zijn verhaal (+)
Ronald Vreeburg had het misbruik tijdens zijn militaire opleiding 'in een hokje' weggestopt. De uitnodiging voor een reünie bracht alles weer boven. Ook na 33 jaar is er woede, verdriet en schaamte. Nu nog gerechtigheid.

Misbruikzaak op kazerne wordt heikele kwestie voor bewindspersonen Defensie
Kort na haar aantreden kampt VVD-staatssecretaris Barbara Visser van Defensie met een misbruikschandaal in de krijgsmacht dat haar komende maanden nog veel kopzorgen gaat bezorgen. Zowel coalitie- als oppositiepartijen willen opheldering over de heikele Defensiecultuur die militairen een onveilig gevoel geeft en die minister Hennis eerder dwong tot aftreden. 

Cultuurverandering binnen Defensie lijkt niet aanstaande
Bij staatssecretaris Barbara Visser van Defensie liepen de rillingen over haar rug na het lezen van het verhaal van de drie soldaten die tussen 2011 en 2014 zijn vernederd, mishandeld en misbruikt in het leger. 'Dit is niet defensie waardig', zei ze vorige week donderdag. Voor andere slachtoffers van misstanden in het leger had ze een oproep: meld je.

Lezersbrieven over misbruikzaak op kazerne: 'Straf ook de leidinggevenden'
Militairen zijn mishandeld bij een ontgroeningsritueel, meldde de Volkskrant vanmorgen. Lezers vinden het onbegrijpelijk dat het zo ver heeft kunnen komen. En hoe met de misdragingen is omgegaan. Een selectie uit de ingezonden brieven.