(VLNR) D66-lijsttrekker voor de Eerste Kamer, Thom de Graaf, CDA-lijsttrekker Elco Brinkman, VVD-lijsttrekker Loek Hermans en SP-lijsttrekker Tiny Kox
(VLNR) D66-lijsttrekker voor de Eerste Kamer, Thom de Graaf, CDA-lijsttrekker Elco Brinkman, VVD-lijsttrekker Loek Hermans en SP-lijsttrekker Tiny Kox © ANP

Senator stemt vaak met dubbele pet

De 75 leden van de Eerste Kamer hebben in de huidige zittingsperiode 675 keer over een wetsvoorstel gestemd waarbij ze zelf betrokken waren vanwege hun (neven)functies. Volgens critici dreigen bijbanen 'een groot democratisch probleem' te worden, nu de politieke rol van de Senaat groter wordt.

Lastig balanceren met al die dubbele petten

Nevenfuncties hebben als je in de Eerste Kamer zit, is normaal. Maar: 53 keer stemmen over iets waarbij je zelf betrokken bent, dat is nogal wat. Lees hier alles over het onderzoek van de Volkskrant naar de nevenfuncties van de 75 leden van de Eerste Kamer.

Gemeenteraadsleden en provincialestatenleden mogen als ze betrokken zijn bij het onderwerp van een wetsvoorstel niet meestemmen om belangenverstrengeling of de schijn daarvan te vermijden; de Eerste Kamer vindt zo'n regel onnodig omdat er voldoende onderlinge controle zou zijn.

De honderden dubbele petten blijken uit onderzoek van de Volkskrant naar de nevenfuncties van de 75 leden van de Eerste Kamer en hun stemgedrag bij de laatste 275 wetsvoorstellen. De betrokkenheid daarbij kan algemeen zijn: een senator heeft een bijbaan bij een pensioenfonds en er ligt een wetsvoorstel over de pensioenen.

Deeltijdbaan

Het kan ook specifieker. Zo stemde D66 onlangs tegen een verdere verlaging van de semipublieke topinkomens, iets waar ook de Vereniging Hogescholen (de werkgevers in het hbo) tegen was. D66-senator Thom de Graaf is voorzitter van die vereniging, merkte PvdA-voorzitter Hans Spekman onlangs op. De Graaf noemt die suggestie van belangenverstrengeling 'aperte onzin'.

Het lidmaatschap van de Eerste Kamer is een deeltijdbaan. Senatoren moeten er bijbanen of een hoofdfunctie naast hebben omdat de vergoeding krap 24 duizend euro per jaar is. De maatschappelijke nevenfuncties geven de senatoren ook meerwaarde ten opzichte van Tweede Kamerleden.

De vraag is of het gevaar van belangenverstrengeling afdoende is afgewend. Die kwestie is weer actueel door de provincialestatenverkiezingen van woensdag. Verwacht wordt dat de regeringspartijen VVD en PvdA - die op verlies staan - straks nog meer hun best moeten doen om hun wetten met de hulp van andere partijen door de Senaat te krijgen.

Als leden van de Eerste Kamer een steeds politiekere rol krijgen, maar niet rechtstreeks worden gekozen, dan is dat zorgelijk

Wouter Bos

Oud-PvdA-leider Wouter Bos, nu bestuursvoorzitter van het VUmc, vindt de dubbele petten een steeds groter probleem worden. 'Als leden van de Eerste Kamer een steeds politiekere rol krijgen, maar niet rechtstreeks worden gekozen, dan is dat zorgelijk. Als daar dan ook nog eens bij komt dat de desbetreffende leden nadrukkelijk andere, ook commerciële, belangen dienen en het halve VNO-NCW-hoofdbestuur in de Eerste Kamer zit, dan wordt het democratisch probleem wel heel groot.'

Volgens de Leidse hoogleraar staats- en bestuursrecht Tom Barkhuysen is het in zo'n situatie essentieel om zelfs de schijn van belangenverstrengeling te vermijden, en houvast te geven over wat wel en niet is toegestaan. Voor de deeltijdpolitici in de gemeenteraden en provinciale staten is wettelijk vastgelegd dat ze niet mogen meestemmen bij onderwerpen waarbij ze persoonlijk betrokken zijn.

Geen rechtstreekse belangen

De fractie bepaalt haar standpunt in volstrekte vrijheid en laat zich niet leiden door de belangen van wie dan ook. Dat is echt onzin

D66-senator Thom de Graaf

De Senaat vond vorig jaar zo'n ingreep onnodig en principieel te vergaand, omdat die ingrijpt in het vrije mandaat van politici om te stemmen. Barkhuysen noemt de uitzondering voor de Senaat een 'moeilijk te rechtvaardigen verschil' met andere 'deeltijdparlementen'.

Maar volgens De Graaf, oud-burgemeester van Nijmegen, spelen rechtstreekse belangen, zoals een raadslid dat betrokken is bij een bestemmingsplan, in de nationale politiek niet. 'De fractie bepaalt haar standpunt in volstrekte vrijheid en laat zich niet leiden door de belangen van wie dan ook. Dat is echt onzin.'

VVD-senator Frank de Grave stemde de meeste keren over wetsvoorstellen waarbij hij zelf betrokken was: 53 keer, blijkt uit het Volkskrant-onderzoek. Hij is onder meer voorzitter van de medisch specialisten en van pensioenreus PGGM. De Grave laat weten altijd hetzelfde gestemd te hebben als de rest van de VVD-fractie.

Hij wordt gevolgd door Thom de Graaf (46 stemmingen) en zijn VVD-collega Heleen Dupuis (44). Een dubbele pet kan ook aan de andere kant knellen. Zo steunde Elco Brinkman twee jaar geleden als toenmalig voorzitter van Bouwend Nederland het 'woonakkoord', maar stemde hij als CDA-fractieleider tegen.

Leden van de Eerste Kamer mogen niet meer meestemmen bij onderwerpen waarbij ze persoonlijk betrokken zijn.

  • 91% (2878)

    Eens

  • 9% (269)

    Oneens

3147 stemmen