De ouders van leerlingen van de van ontucht verdachte Benno L.
De ouders van leerlingen van de van ontucht verdachte Benno L. © ANP

Recht op smartegeld naaste familieleden slachtoffers

De naaste familieleden van slachtoffers van een ongeval of een ernstig misdrijf moeten recht krijgen op smartegeld. In een wetsvoorstel dat minister Ard van der Steur (VVD, Justitie) maandag indiende wordt hun een vergoeding van maximaal 20 duizend euro in het vooruitzicht gesteld. Op die manier hoopt Van der Steur het leed van de familie te erkennen en genoegdoening te bieden.

Het kan soms raar lopen in de politiek. In 2010 nog verwierp de Eerste Kamer een wetsvoorstel dat ouders, kinderen en partners smartegeld wilde toekennen, doordat de VVD en het CDA tegen stemden. Nu is het uitgerekend een VVD'er die een wet van gelijke strekking indient.

Twee dingen zijn er in de tussentijd gebeurd. In de Amsterdamse zedenzaak rond Robert M. probeerden behalve de kinderen ook de ouders een schadevergoeding te krijgen. De rechter wees hun verzoeken af. De toenmalige staatssecretaris Fred Teeven (ook VVD) beloofde daarop snel met een wetswijziging te komen.

De persoon van Teeven is de andere verandering die zich voordeed. De voormalige officier van justitie staat bekend om het zwak dat hij heeft voor slachtoffers. Op zijn aandringen werd 'het versterken van de positie van slachtoffers' een speerpunt in het kabinetsbeleid.

Band

Vandaar dat in de Tweede Kamer nu een plan ligt dat veel lijkt op het voorstel dat vijf jaar geleden in de Eerste Kamer sneuvelde. Net als toen is het de bedoeling 'emotionele schade' te vergoeden bij familieleden van slachtoffers die zijn overleden of ernstig letsel hebben opgelopen: door een verkeersongeluk, een medische fout, een bedrijfsongeval, maar ook door een geweldsmisdrijf.

Het smartegeld varieert tussen de 12.500 en 20.000 euro. Bij een misdrijf en bij een dodelijke afloop is het uitgekeerde bedrag hoger.

Van der Steur gaat ervan uit dat de hechtste band bestaat tussen familieleden die bij elkaar wonen - ouders, kinderen, partners. Zij hebben recht op meer geld dan gescheiden levende ouders en kinderen. Over vriendschappen wordt in het wetsvoorstel niet gerept. Wel kunnen in uitzonderlijke gevallen broers en zussen een schadevergoeding krijgen.

Het belangrijkste bezwaar van de VVD-senatoren destijds was dat er een claimcultuur zou kunnen ontstaan. Het CDA voegde daaraan toe dat het aan familie, vrienden, buren, collega's, kerken en lotgenotenorganisaties is om 'hen die getroffen worden door leed tot steun en toeverlaat te zijn'.

Concrete besteding

Natuurlijk kan geld het leed niet wegnemen, maar het kan de pijn wel verzachten

Siewert Lindenbergh, hoogleraar privaatrecht

Dat kan wel zijn, vindt Siewert Lindenbergh, maar als hoogleraar privaatrecht vindt hij het interessant dat een geldbedrag wel degelijk helpt bij de verwerking van een noodlottige gebeurtenis. 'In België, en trouwens in de meeste Europese landen, kunnen naasten van slachtoffers allang een vergoeding krijgen. Uit onderzoek blijkt dat zij daar baat bij hebben. Ze zoeken vaak een heel concrete besteding: een jaarlijks weekend met de familie om het slachtoffer te gedenken, bijvoorbeeld.'

Het heeft Lindenbergh, die doceert aan de Erasmus Universiteit in Rotterdam, verbaasd dat het vorige wetsvoorstel op het laatste moment werd afgekeurd. Ook toen was het nota bene de tegenstemmende VVD die, samen met PvdA en D66, het initiatief had genomen tot het vergoeden van de affectieschade. 'En zelfs de verzekeraars zijn er niet op tegen. Dit is gewoon een heel goed wetsvoorstel. Natuurlijk kan geld het leed niet wegnemen, maar het kan de pijn wel verzachten.'