De hallucinogene thee wordt gebrouwen door twee planten uit de Amazone samen te koken.
De hallucinogene thee wordt gebrouwen door twee planten uit de Amazone samen te koken. © Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Populariteit tripthee ayahuasca groeit, experts waarschuwen voor incompetente sjamanen

'Types die zelf twee keer ayahuasca hebben genomen, denken dat ze zelf een ceremonie kunnen leiden'

Deskundigen maken zich zorgen over het toenemende aantal aanbieders van ceremonies met ayahuasca, een thee van hallucinogene planten uit het Amazone-regenwoud. Op tientallen plekken in Nederland worden ayahuasca-weekenden georganiseerd, maar volgens sommige experts zijn een aantal 'zelfbenoemde sjamanen' niet in staat om adequaat te handelen als deelnemers in een bad trip belanden.

Ayahuasca wordt door inheemse stammen in onder meer Peru, Colombia en Brazilië al eeuwenlang gebruikt voor voorouderrituelen. De laatste jaren maakt ayahuasca, dat niet verslavend is, een opmars in de westerse wereld als tripmiddel dat spirituele en persoonlijke ontwikkeling zou stimuleren. In Europa is Nederland volgens kenners bij uitstek een bestemming voor ayahuascatoerisme. Het middel is illegaal. De werkzame stof DMT is volgens de Opiumwet een harddrug.

Ayahuasca: de hallucinogene thee die trauma oplost - of oprakelt

Tientallen bedrijfjes bieden ceremonies met ayahuasca, een - illegale - hallucinogene thee die zou helpen bij psychische klachten. Het middel kan die juist ook versterken, waarschuwen experts.

Verslavingszorginstelling Jellinek constateert dat er desondanks de laatste drie jaar groei zit in Nederlandse bedrijfjes die ayahuasca aanbieden voor een therapeutische sessie. Een inventarisatie op internet levert een lijst op van zeker twintig organisaties die openlijk adverteren met ayahuascaceremonies. Sommige bedrijven staan zelfs als ayahuasca-aanbieder geregistreerd bij de Kamer van Koophandel. Dat duidt erop dat justitie weinig prioriteit geeft aan de opsporing, al ontkent het Openbaar Ministerie dat er sprake is van een gedoogbeleid.

In de hallucinerende trip die twee tot zes uur duurt zouden deelnemers tot heilzame nieuwe inzichten komen. Veel aanbieders benadrukken de therapeutische werking van het middel. Ayahuasca zou helpen bij ernstige psychische aandoeningen als posttraumatisch stress syndroom (PTSS), depressie, verslaving en burn-out.

Mogelijke therapeutische waarde

De bedrijfjes hebben niet altijd kaas gegeten van de zware psychische problemen waar mensen mee worstelen

Eva Ehrlich, Trimbos-instituut

Stichting Open, die onderzoek naar psychedelische middelen stimuleert, wijst erop dat er kleinschalige wetenschappelijke studies bestaan waaruit blijkt dat ayahuasca mogelijk therapeutische waarde heeft. 'Er is meer onderzoek nodig om te bepalen bij welke mensen en voor welke klachten therapie met ayahuasca geschikt zou kunnen zijn', zeg voorzitter Joost Breeksema. 'Wat we wel weten is dat professionele begeleiding, nazorg en een grondige medische screening vooraf essentieel zijn voor de veiligheid en effectiviteit.'

Kennisinstituut Trimbos maakt zich zorgen. 'Een ayahuascatrip kan psychische klachten ook verergeren', zegt Eva Ehrlich. Ze noemt het aanbieden van ayahuascaceremonies aan psychisch instabiele mensen 'onverantwoord'. 'De bedrijfjes die dit soort ceremonies organiseren zullen vast het beste met hun klanten voor hebben, maar ze hebben niet altijd kaas gegeten van de zware psychische problemen waar mensen mee worstelen.'

Tot nu toe zijn er geen meldingen van incidenten met ayahuasca binnengekomen

De inspectie voor de gezondheidszorg (IGZ) laat weten dat wanneer ayahuasca wordt aangeboden als therapie, het middel onder de noemer 'alternatieve geneeswijzen' valt. Toezicht daarop wordt gehouden op basis van meldingen. Tot nu toe zijn er geen meldingen van incidenten met ayahuasca binnengekomen.

Het gebruik van ayahuasca is net als andere tripmiddelen riskant voor mensen met aanleg voor psychose en schizofrenie, zegt Floor van Bakkum van Jellinek. 'Het is een zware trip, die niet is aan te raden voor mensen die psychisch in de war zijn of met zichzelf in de knoop zitten.'

In een ernstig geval kun je overlijden aan een combinatie van ayahuasca met bepaalde antidepressiva

Eva Ehrlich, Trimbos-instituut

Er is weinig zicht op nieuwe aanbieders en of ze gebruikers goed kunnen begeleiden als het misgaat. Van Bakkum: 'Een aantal van die zelfbenoemde sjamanen doet vooraf geen medische check of intake.' Ayahuasca gaat niet samen met bepaalde antidepressiva. 'In een ernstig geval kun je daaraan overlijden', zegt Ehrlich van het Trimbos.

Het is wachten op een ongeluk, zegt Arno Adelaars, auteur van het boek Ayahuasca - Rituals, Potions and Visionary Art from the Amazon. Hij heeft gezien hoe een vrouw bij een ayahuascaritueel in Amsterdam volledig door het lint ging, schreeuwde en om zich heen sloeg. Ze werd vijf uur lang in een kamertje geïsoleerd. 'De begeleider wist bij god niet wat ze moest doen', zegt Adelaars. 'Types die zelf twee keer ayahuasca hebben genomen, denken dat ze zelf een ceremonie kunnen leiden.'