Op deze drugsboot lopen nu studenten en onderzoekers rond

Justitie geeft 'geplukte' goederen terug aan de maatschappij

Een aan smokkelaars ontnomen boot gaat dienstdoen bij het Scheepvaart en Transport College. Meestal veilt justitie dit soort spullen. Wat is het doel van het 'teruggeven' ervan aan de samenleving?

Officier van justitie Nanet Oosterveld krijgt in februari een oranje boot te zien. Het is een door de politie in beslag genomen voormalig poolschip met een hijskraan op het achterdek. Een ideaal schip voor drugssmokkelaars. Met het kraantje kunnen pakketten drugs eenvoudig uit zee worden geschept. De boot bevat bovendien een luik waardoor drugsduikers ongezien het water in en uit kunnen.

Is deze boot niet iets voor jouw project, wil de politie weten van de officier van justitie. Ze is gespecialiseerd in de bestrijding van 'ondermijning': de verwevenheid van de onderwereld met de bovenwereld. Met het 'project' wordt de nieuwe manier bedoeld waarop justitie dit soort van criminelen afgepakte spullen wil teruggeven aan de maatschappij.

Het schip - de Sila Inua - is in beslag genomen tijdens een witwasonderzoek. Normaliter worden goederen die justitie heeft 'geplukt' bij criminelen verkocht via een veiling. 'Maar tijdens een veiling zou zo'n specifiek schip waarschijnlijk weinig opbrengen. Bovendien bestaat er een serieuze kans dat de boot vervolgens wordt doorverkocht en opnieuw in handen komt van drugscriminelen', zegt Oosterveld. Het is beter om de boot te schenken aan een maatschappelijke organisatie, vindt ze.

Proef

Goederen die geplukt worden door justitie kunnen voortaan worden teruggegeven aan de maatschappij

Maandag werd de boot te water gelaten bij het Rotterdamse Scheepvaart en Transport College. Acht maanden per jaar mogen studenten oefenen met de boot, de overige vier maanden mogen onderzoekers het schip meenemen voor onderzoek op de Noord- en Zuidpool.

Het is het eerste voorbeeld van een de nieuwe proef van het Openbaar Ministerie. Goederen die geplukt worden door justitie kunnen voortaan worden teruggegeven aan de maatschappij. Op deze manier hoopt het OM het strafrecht in te zetten voor iets groters, zegt Oosterveld. Je raakte de crimineel op een plek die pijn doet en de samenleving heeft er direct voordeel van.

Maffia

Het is belangrijk om te laten zien wat je de maatschappij terug kan geven

Officier van justitie Nanet Oosterveld

Het idee is afkomstig uit Italië. Vorig jaar bezocht Oosterveld samen met collega Ellen Verbeem Palermo. Daar zag ze hoe de burgemeester samen met onder andere de politie en het Openbaar Ministerie de maffia op een zichtbare manier probeert te bestrijden. Zo is een oud operagebouw dat jaren werd gebruikt door de maffia 'geplukt' door justitie en doet het weer dienst als muziekgebouw. 'Dat was heel inspirerend. De bewoners hadden er meteen voordeel van. En de burgemeester ging veel verder. Slachtoffers van mensenhandel zijn gehuisvest in voormalige maffiapanden. Zelfs Addio Pizzo, een studentenorganisatie die het systeem van beschermgeld bestrijdt, huist inmiddels in een voormalige woning van een maffiabaas. Op deze manier geef je zo'n belangrijk signaal af.'

Net als in Sicilië ga je de problemen hier niet alleen oplossen met strafrecht, is Oostervelds overtuiging. 'In de rechtszaal zijn we vooral gericht op verdachten en slachtoffers. Maar als we bijvoorbeeld verdachten van een goksyndicaat vervolgen, is daarmee maar een deel van het probleem opgelost. Je hebt nog altijd partijen die zo'n syndicaat faciliteren, en gokkers die een verslaving hebben. Om een probleem echt op te lossen, moet je een stuk dieper graven. Dat kan alleen met de kennis, kunde en hulp van andere maatschappelijke organisaties. Daarom is het belangrijk om te laten zien wat je de maatschappij terug kan geven. Je hebt elkaar nodig bij de aanpak van ondermijnende criminaliteit.'

Symbolisch

Hoe vaak justitie goederen zal terugschenken is nog onduidelijk. Als het OM besluit iets terug te geven, moet eerst toestemming gevraagd worden van de ministeries van Veiligheid en Justitie en Financiën. Wat Oosterveld betreft gaat het vooral om de symboliek: er moet een helder verhaal bij zitten als je een in beslag genomen pand of goed een nieuwe bestemming of eigenaar geeft.

Om die reden heeft justitie de Sila Inua maandag omgedoopt tot de IJsbreker. 'Een ijsberg is een metaforische aanduiding voor ondermijnende criminaliteit. Je ziet het topje, maar de berg is vaak groter. We willen deze vorm van criminaliteit aanpakken en denken dat herbestemmen van in beslag genomen goederen daar een bijdrage aan kan leveren.'