Pieter Omtzigt (rechts) krijgt in 2014 met collega-Kamerlid Harry van Bommel (SP) de eerste exemplaren van De Doofpotdeal van Joost Niemöller (midden), die betoogt dat het Nederlandse onderzoek naar de ramp met de MH17 niet betrouwbaar is.
Pieter Omtzigt (rechts) krijgt in 2014 met collega-Kamerlid Harry van Bommel (SP) de eerste exemplaren van De Doofpotdeal van Joost Niemöller (midden), die betoogt dat het Nederlandse onderzoek naar de ramp met de MH17 niet betrouwbaar is. © ANP

Omgang met MH17-dossier brengt CDA-Kamerlid Omtzigt in zwaar weer

Pieter Omtzigt gaf het CDA in de oppositie weer kleur, als luis in de pels van Mark Rutte. Nu lijkt hij in zee te zijn gegaan met een nepgetuige van de MH17-ramp. Wordt hij ontmaskerd als een poseur die voor zich laat liegen?

Tweede Kamerlid Pieter Omtzigt, boegbeeld van het CDA, is in verlegenheid gebracht door de onthulling in NRC zaterdag dat hij een nepgetuige twijfel liet zaaien over het neerhalen van vlucht MH17. Hoe hij verder wil, was zondagavond onduidelijk. Het Kamerlid hield zich in het weekend stil en beperkte zich tot een korte spijtbetuiging op Twitter. Zijn partij reageerde niet.

De vragen omtrent zijn integriteit die Omzigt (43) plots omgeven hadden niet rond een politiek gevoeliger thema kunnen opkomen. In de oppositie ontwikkelde hij zich de afgelopen jaren tot de belangrijkste criticus van premier Rutte in het onderzoek naar de tragedie. Dat leidde vaak tot grote ergernis in de kringen rond de minister-president, waar MH17 geldt als veel meer dan een doorsnee politiek dossier.

Rutte beschouwt de ramp als de ingrijpendste gebeurtenis uit zijn premierschap en voelt de druk van zijn belofte dat hij niet zal rusten 'voordat de onderste steen boven is'. Omtzigt achtervolgt hem juist met die belofte dag in dag uit: waarom duurt het onderzoek zo lang, staat justitie wel open voor alle mogelijke scenario's, waarom werden niet alle radarbeelden vrijgegeven, had het kabinet niet moeten voorkomen dat het toestel überhaupt boven het oorlogsgebied vloog op die 17de juli van 2014?

De ergernis onder de liberalen bleef lang beperkt tot klachten achter de schermen, maar begin vorig jaar haalde Rutte met een voor hem ongebruikelijke geraaktheid uit in een Kamerdebat, toen Omtzigt en anderen opnieuw suggereerden dat het kabinet te weinig deed om de echte daders te vinden.

Partijwoordvoerder

'Onze oppositiehengst', werd Omtzigt in de CDA-wandelgangen liefkozend genoemd

'Dit zijn ongelooflijke beneden-de-gordel-insinuaties', aldus de premier. 'Deze ramp heeft mij enorm geraakt en daarom raken die wilde complotten mij ook. Hou toch op!' En: 'Ik lees nu al maanden die commentaren. We zouden Rusland niet voldoende aanpakken vanwege onze handelsrelatie met dat land, of de Oekraïne vanwege de gezellige band met hen. Totale nonsens. Onzin!'

Omtzigt reageerde stoïcijns en onverminderd kritisch. Hij bleef zich vol overtuiging vastbijten. Dat doet hij al jaren op veel andere dossiers. Hij is daarbij alomtegenwoordig in de Kamer en in de media. Als financieel woordvoerder stond hij aan de basis van de val van VVD-staatssecretaris Weekers, die hij bleef achtervolgen met een stroom vragen over de malaise bij de Belastingdienst. In het MH17-dossier plaatste hij als eerste Kamerlid vraagtekens bij het ontslag van patholoog-anatoom George Maat, die volgens het kabinet te loslippig was geweest over het onderzoek naar de MH17-slachtoffers, maar die later werd gerehabiliteerd.

Zo ontwikkelde Omtzigt zich tot een van de belangrijkste spelers voor het CDA, dat door onvoorwaardelijke oppositie weer wat kleur op de wangen wist te krijgen na twee desastreuze verkiezingsnederlagen. 'Onze oppositiehengst', werd de tukker in de CDA-wandelgangen liefkozend genoemd. Zoals oud-fractievoorzitter Van Geel ooit zei: 'Pieter is net slagroom. Hoe harder je hem klopt, hoe stijver hij wordt.' Het leverde hem een snel groeiende schare fans op. De man die in 2012 nog door zijn partij van de kandidatenlijst werd gehaald, vocht zich terug en werd dit jaar beloond met het indrukwekkende aantal van 92 duizend voorkeurstemmen.

Het ergste wat het CDA en het kabinet kan overkomen is dat hier de kiem wordt gelegd voor een afscheiding

Nu ligt hij, uitgerekend op het gevoeligste dossier van deze jaren, zelf onder vuur wegens zijn omgang met de waarheid. Wordt Ruttes voornaamste luis in de pels ontmaskerd als een poseur die voor zijn eigen show desnoods iemand laat liegen? En kan hij met die last op zijn schouders nog onbelemmerd functioneren in debatten over MH17?

Omtzigt beperkte zich dit weekend tot een summiere reactie. Net als zijn partij, die amper reageert op vragen maar evenmin wil bevestigen dat Omtzigt door kan als MH17-specialist. De positie van het jonge kabinet weegt zeker mee: er zal deze week sowieso een oplossing moeten komen zonder conflict. Want het ergste wat het CDA en het kabinet kan overkomen is dat hier de kiem wordt gelegd voor een afscheiding. Dat kan een coalitie met slechts één zetel meerderheid zich niet permitteren.


Twijfel zaaien via een nepgetuige van de ramp - waarom?

De vraag is: wat bezielde Pieter Omtzigt? NRC Handelsblad beschikt over sms-verkeer en geluidsopnamen waaruit blijkt dat hij in mei van dit jaar een nepgetuige in een zaal vol nabestaanden twijfel liet zaaien over de toedracht van het neerhalen van vlucht MH17.

De getuige trad op tijdens een bijeenkomst op de Vrije Universiteit in Amsterdam over strafvervolging van de daders. Omtzigt regelde bij de organisatie spreektijd voor een afgewezen Oekraïense asielzoeker die verklaarde dat hij andere vliegtuigen in de lucht had gezien toen MH17 neerstortte. Deze theorie wordt al langere tijd verspreid vanuit Rusland, waar na de ramp werd gesuggereerd dat het vliegtuig is neergeschoten door een Oekraïense straaljager.

Tekst gaat verder onder de video.

Voorafgaand aan de bijeenkomst sprak Omtzigt uitgebreid met de Oekraïner. Uit een geluidsopname, in handen van NRC, blijkt dat de man toen vertelde dat niet hij maar zijn vrouw getuige was, en niet van het neerschieten maar van het neerstorten. Hoewel het Kamerlid wist dat de 'getuige' zelf niet eens in de buurt van het rampgebied was, gaf hij later per sms door wat de man diende te zeggen op de bijeenkomst: 'Ik zag het vliegtuig neerstorten. De cockpit kwam 100 meter van mijn huis terecht. Ik zag de slachtoffers, maar ook Oekraïense militaire vliegtuigen die op 17 juli vlogen boven mijn huis. Toch word ik niet als getuige erkend. Bij wie moet ik me melden?'

Publiekelijk reageerde Omtzigt met een oproep aan de man om een getuigenis af te leggen bij het JIT-onderzoeksteam. In het voorbereidingsgesprek had de tolk van de man Omtzigt verteld dat hij al door het JIT was gehoord en dat de onderzoekers beschikten over een uitgebreid rapport met zijn getuigenis over de ramp. Die had hij eerder afgelegd toen hij in Duitsland asiel aanvroeg.

Spijt

Omtzigt zegt niet te hebben begrepen dat de man zelf geen ooggetuige was

Waarom spoorde Omtzigt de man aan om mist te verspreiden? Het Kamerlid behoort niet tot de school die in het openbaar twijfelt aan de Nederlandse onderzoeksconclusie dat MH17 werd neergehaald door een uit Rusland afkomstige Buk-raket. In de Kamer roept het CDA het kabinet naar aanleiding van die conclusie al geruime tijd op tot opsporing en vervolging van de daders. Intussen flirtte Omtzigt buiten de Kamer wel met andere theorieën. Zo nam hij met SP-Kamerlid Van Bommel het eerste exemplaar in ontvangst van het boek De Doofpotdeal, waarin publicist Joost Niemöller betoogt dat het Nederlandse onderzoek wordt beïnvloed door de internationale politieke verhoudingen en dus onbetrouwbaar is.

In zijn eerste reactie liet Omtzigt zaterdag weten dat er sprake was van een misverstand. Hij had niet begrepen dat de man met wie hij zaken deed zelf geen ooggetuige was en ontkent dat hij hem actief wilde beïnvloeden om twijfel te zaaien over de toedracht. 'Deze man voelde zich niet gehoord. Ik wil alleen dat alles rond MH17 goed wordt uitgezocht.'

Via Twitter voegde hij daar zaterdag aan toe dat hij spijt heeft van zijn handelen. 'In mijn gedrevenheid op dit dossier om vragen beantwoord te krijgen heb ik op deze bijeenkomst onzorgvuldig gehandeld. Dat betreur ik.'