Nieuw kabinet maakt de weg vrij voor de gekozen burgemeester
© ANP

Nieuw kabinet maakt de weg vrij voor de gekozen burgemeester

Het nieuwe kabinet maakt de weg vrij voor de gekozen burgemeester. De vier formerende partijen scharen zich achter de grondwetswijziging die dat mogelijk maakt. Daardoor is de vereiste tweederde meerderheid in zowel Tweede als Eerste Kamer verzekerd, omdat ook voldoende oppositiepartijen voorstander zijn. Hoe de burgemeestersverkiezing daarna gaat verlopen, gaat het kabinet nog uitwerken.

Onder Rutte II is al een eerste stap gezet naar de gekozen burgemeester. Het initiatiefwetsvoorstel van D66 'tot deconstitutionalisering van de aanstelling van de burgemeester' is in 2015 bij gewone meerderheid door beide Kamers gekomen. Maar een grondwetswijziging vereist twee stemronden, met tussentijds verkiezingen. Nu die op 15 maart hebben plaatsgevonden en het nieuwe kabinet aantreedt, moeten beide Kamers zich in de 'tweede lezing' opnieuw achter het voorstel scharen, dan met tweederde meerderheid.

Nu staat in de Grondwet: 'De commissaris van de koning en de burgemeester worden bij koninklijk besluit benoemd.' De initiatiefwet verandert deze Kroonbenoeming in: 'De commissaris van de koning en de burgemeester worden aangesteld, geschorst en ontslagen op een bij wet te bepalen wijze. Krachtens de wet kunnen nadere regels worden gesteld over de daarbij te volgen procedures.'

De Grondwet zal worden: 'De commissaris van de koning en de burgemeester worden aangesteld, geschorst en ontslagen op een bij wet te bepalen wijze'

Hoe die nieuwe wetstekst eruit komt te zien, laat het regeerakkoord in het midden. De nieuwe coalitie wil volgens ingewijden bredere steun dan van alleen de eigen achterban (76 respectievelijk 38 zetels in Tweede en Eerste Kamer) bij de uitwerking, mede omdat de verhoudingen in de senaat in 2019 alweer veranderen.

D66 pleit voor de direct gekozen burgemeester, maar daarbij moeten nog veel vragen worden beantwoord. Hoe komt bijvoorbeeld de gezagsverhouding tussen de gekozen functionaris en de ook gekozen gemeenteraad eruit te zien? Waar beginnen en eindigen de bevoegdheden van een gekozen burgemeester? Wie bepaalt de samenstelling van het college van wethouders? Wie trekt aan het langste eind als er een patstelling ontstaat tussen burgemeester en gemeenteraad?

Andere opties zijn dat de gemeenteraad de burgemeester kiest, of dat de grootste fractie na gemeenteraadsverkiezingen de burgemeester levert. In dat geval moet de ambtstermijn worden teruggebracht van zes naar vier jaar.

D66 grijpt zijn kans

De gekozen burgemeester was een van de wenken van de Volkskrant voor het nieuwe kabinet - net als een versimpeling van het belastingsysteem en een deltaplan voor integratie.

Pechtold heeft zijn kans gegrepen. Als sinds de oprichting van de D66 werd er over de invoering van de gekozen burgemeester gesproken. In een commentaar en een opiniestuk werd de fractieleider de afgelopen tijd dan ook opgeroepen om deze kans om het voor elkaar te krijgen niet te laten lopen.